Kryzys Kościoła chrześcijańskiego jako instytucji coraz wyraźniej przenosi się na kryzys jego doktryny. Utrata autorytetu moralnego, spadek zaufania społecznego, skandale oraz nasilające się procesy sekularyzacyjne sprawiają, że tradycyjne nauczanie Kościoła bywa dziś kwestionowane nie tylko przez osoby niewierzące, lecz także przez samych chrześcijan. To zjawisko nie jest nowe — historia chrześcijaństwa zna już okresy głębokich wstrząsów, reform i sporów — jednak współczesny kontekst naukowy, kulturowy i medialny nadaje mu wyjątkową intensywność.
W odpowiedzi na te procesy prowadzi się liczne badania oraz refleksje teologiczne, filozoficzne i historyczne, których celem jest uwiarygodnienie przesłania chrześcijańskiego depozytu wiary oraz ukazanie jego aktualności we współczesnym świecie. Coraz częściej mówi się o potrzebie „oczyszczenia” wiary z naleciałości kulturowych, historycznych czy instytucjonalnych, które mogą przesłaniać jej istotę.
Nie wdając się w szczegółowe spory teologiczne, chciałbym niniejszym tekstem pomóc tym, którzy czują się zagubieni w wierze. To, co przez lata stanowiło duchowe oparcie i źródło sensu, coraz częściej bywa dziś poddawane krytycznej analizie i stawiane pod pręgierzem badań naukowych. Konfrontacja wiary z metodami współczesnej nauki może rodzić niepewność, a nawet zwątpienie, lecz nie musi prowadzić do jej odrzucenia. Może stać się impulsem do dojrzalszego, bardziej świadomego przeżywania wiary — wiary, która nie boi się pytań.
Depozyt wiary warto oglądać nie tylko „oczami duszy”, lecz także rozumem. Już św. Augustyn i św. Tomasz z Akwinu podkreślali, że rozum i wiara nie stoją ze sobą w sprzeczności, lecz wzajemnie się uzupełniają. Dlatego wydaje się rozsądne, by oprzeć wiarę na pewnikach uznawanych przez szerokie grono ludzi wierzących i myślących, a kwestie niepewne, symboliczne czy historycznie problematyczne pozostawić otwarte na dalsze poszukiwania.
Takim pewnikiem — przynajmniej dla mnie — jest konieczność istnienia Absolutu: Stwórcy, Pierwszej Przyczyny istniejącego Wszechświata. Argumenty kosmologiczne, filozoficzne i metafizyczne, od Arystotelesa po współczesnych filozofów religii, wskazują, że istnienie świata domaga się racjonalnego wyjaśnienia wykraczającego poza samą materię. Choć obecność Boga nie jest bezpośrednio widoczna, wielu ludzi doświadcza Go jako Opatrzności — subtelnej, ale realnej obecności w życiu, która daje poczucie sensu, ładu i nadziei.
Koncepcja Syna Bożego, która bywa trudna do przyjęcia dla osób wahających się w wierze, może znaleźć swoje głębsze uzasadnienie w idei powszechnego dziecięctwa Bożego. W sensie duchowym wszyscy ludzie — poprzez wspólną naturę i zdolność do miłości, dobra i transcendencji — są „dziećmi Boga”. Chrześcijaństwo ukazuje tę prawdę w sposób symboliczny i osobowy w postaci Jezusa Chrystusa. Idea Syna Bożego, nawet jeśli bywa kwestionowana dogmatycznie, jest niezwykle piękna w swej treści: łączy w sobie obraz Boga bliskiego człowiekowi oraz ideał człowieczeństwa otwartego na miłość i ofiarę.
Historyczność Jezusa z Nazaretu nie jest poważnie podważana przez naukę — potwierdzają ją źródła chrześcijańskie i pozachrześcijańskie. Można dyskutować nad szczegółami Jego życia, nad interpretacją cudów czy nad redakcją ewangelii, lecz sama postać Jezusa pozostaje jednym z najlepiej udokumentowanych punktów starożytnej historii religijnej. Cuda można traktować jako element języka religijnego i symbolicznego, podobnie jak opowieść o Maryi Dziewicy — niekoniecznie jako zapisy kronikarskie, lecz jako nośniki głębokiego sensu teologicznego i duchowego.
W życiu społecznym istnieją idee i inicjatywy, które ludzie przyjmują z wielką estymą, mimo że nie mają one charakteru naukowego czy racjonalnego w ścisłym sensie — przykładem może być Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Jej siła tkwi w emocjach, solidarności i wspólnym doświadczeniu dobra. Dlaczego więc chrześcijaństwo nie mogłoby być przyjmowane także jako duchowy obraz wiary — narracja, która napełnia ludzką duszę miłością, nadzieją i pozytywną energią, nawet jeśli nie wszystkie jej elementy da się zweryfikować empirycznie?
Być może nauka będzie coraz bardziej stanowczo badać historyczność i genezę chrześcijańskiego przesłania. Nie musi to jednak prowadzić do zniszczenia wrażliwości na dobro i miłość Stwórcy. Nauka odpowiada na pytanie „jak?”, wiara zaś — „po co?”. Te dwie perspektywy nie muszą się wzajemnie wykluczać.
Podobnie jak nie uznaję istnienia obcych cywilizacji w kosmosie, a mimo to z zainteresowaniem śledzę bieżące badania astronomiczne, tak też będę czytał o naukowych odkryciach dotyczących chrześcijaństwa. Krytyka doktryny nie zagłuszy we mnie wiary w istnienie Stwórcy, a Jezus Chrystus pozostanie dla mnie nie tylko postacią religijną, lecz przede wszystkim przykładem duchowej i moralnej wielkości człowieka.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz