Narodziny Jezusa (ok. 6–4 rok przed rokiem zerowym)

          Jezus z Nazaretu urodził się najprawdopodobniej około 6–4 r. przed rokiem zerowym, choć tradycyjnie jego narodziny wyznaczają początek naszej ery. Współczesne badania historyczne wskazują, że chrześcijańska rachuba czasu została ustalona z kilkuletnim błędem.

          Głównymi źródłami informacji o życiu Jezusa są Ewangelie Nowego Testamentu. Nie pozwalają one jednak na odtworzenie pełnego i pewnego życiorysu, ponieważ zostały napisane przede wszystkim jako świadectwa wiary i mają charakter religijny, a nie kronikarski.

          Ograniczona liczba źródeł historycznych sprawia, że wiele wydarzeń z życia Jezusa nie może zostać jednoznacznie zweryfikowanych metodami historycznymi. Dla chrześcijan zasadnicze znaczenie ma jednak nie tylko rekonstrukcja faktów historycznych, lecz przede wszystkim wiara w Jezusa jako Syna Bożego i Zbawiciela. Z tego względu historia i wiara stanowią w przypadku Jezusa dwa uzupełniające się, choć odmienne sposoby spojrzenia na jego życie.

          Z perspektywy krytyki historycznej opisy narodzin Jezusa zawarte w Ewangeliach są traktowane przede wszystkim jako teksty o charakterze teologicznym i literackim. Autorzy posługują się symboliką, nawiązaniami do Starego Testamentu oraz środkami literackimi, których celem jest ukazanie religijnego znaczenia narodzin Jezusa, a nie sporządzenie szczegółowej kroniki wydarzeń.

          Dlatego historycy są zgodni, że rekonstrukcja faktycznego przebiegu narodzin Jezusa jest bardzo ograniczona. Nie dysponujemy niezależnymi źródłami, które pozwalałyby zweryfikować większość opisanych wydarzeń, dlatego wiele elementów przekazu pozostaje poza możliwościami historycznej weryfikacji.

          Taka wersja jest zgodna ze współczesnym podejściem historyczno-krytycznym: nie stwierdza, że opisy są fikcją, lecz podkreśla, że ich głównym celem jest przekaz teologiczny, a nie dokumentacja historyczna.

           Istnieją jednak rzeczywiste wątpliwości historyczne dotyczące miejsca narodzin Jezusa, choć tradycja chrześcijańska od bardzo dawna wskazuje na Bazylikę Narodzenia Pańskiego w Betlejem.

Główne argumenty wyglądają następująco:

Ewangelie Mateusza i Łukasza zgodnie podają, że Jezus urodził się w Betlejem. Mateusz opisuje wizytę mędrców i rzeź niewiniątek, a Łukasz wiąże narodziny z podróżą Józefa i Maryi z Nazaretu do Betlejem z powodu spisu ludności.

Ewangelia Marka, najstarsza z czterech, nie wspomina o narodzinach Jezusa. Rozpoczyna opowieść od jego dorosłej działalności.

Ewangelia Jana również nie opisuje narodzin. Wspomina natomiast, że niektórzy kwestionowali, czy Jezus może być Mesjaszem, skoro znają Go jako pochodzącego z Galilei, podczas gdy Mesjasz miał pochodzić z Betlejem (J 7,41–42). To pokazuje, że kwestia ta była dyskutowana już w I wieku.

Wielu badaczy uważa, że:

Jezus niewątpliwie dorastał w Nazaret i był powszechnie znany jako „Jezus z Nazaretu”.

Opisy narodzin w Mateuszu i Łukaszu różnią się w wielu szczegółach i są jedynymi źródłami mówiącymi o Betlejem.

Niektórzy sugerują, że tradycja o narodzeniu w Betlejem mogła zostać podkreślona, aby ukazać Jezusa jako wypełnienie proroctwa z Księgi Micheasza (Mi 5,1), według którego przyszły władca Izraela miał wyjść z Betlejem.

          Nie ma bezpośrednich dowodów archeologicznych pozwalających ustalić miejsce narodzin Jezusa. Archeologia potwierdza istnienie zarówno Betlejem, jak i Nazaretu w I wieku, ale nie jest w stanie wskazać konkretnego domu czy miejsca narodzin.

Z punktu widzenia:

tradycji chrześcijańskiej – Jezus urodził się w Betlejem;

historii – Betlejem pozostaje możliwą lokalizacją, ale nie da się tego jednoznacznie udowodnić.

          Część badaczy uważa, że bardziej prawdopodobne jest, iż Jezus urodził się w Nazarecie lub jego okolicy, a tradycja betlejemska rozwinęła się z powodów teologicznych. Inni historycy uznają Betlejem za wiarygodne właśnie dlatego, że dwie niezależne ewangelie podają tę samą miejscowość, mimo różnic w pozostałych szczegółach.

          Dlatego we współczesnych badaniach nie ma pełnej zgody: Betlejem pozostaje tradycyjnym i możliwym miejscem narodzin Jezusa, ale nie jest ono historycznie potwierdzone ponad wszelką wątpliwość.

          Z zachowanych źródeł można wywnioskować, że Jezus z Nazaretu był postacią wyjątkową, która wywarła ogromny wpływ na swoich uczniów i otoczenie. Zarówno Ewangelie, jak i nieliczne źródła pozabiblijne potwierdzają jego działalność religijną oraz niezwykły autorytet duchowy. Ewangeliści przedstawiają Jezusa jako człowieka pozostającego w szczególnej, bezpośredniej relacji z Bogiem, a chrześcijańska wiara uznaje Go za Syna Bożego.

          Przyjęcie tej prawdy nie wynika jednak z metod historycznych, lecz z aktu wiary. Chrześcijaństwo opiera się na zaufaniu świadectwu Ewangelistów oraz pierwszych uczniów Jezusa, którzy przekazali jego nauczanie, śmierć i zmartwychwstanie jako wydarzenia stanowiące fundament swojej wiary. Historia może badać wiarygodność źródeł i ich kontekst, lecz nie jest w stanie rozstrzygnąć prawd nadprzyrodzonych.

          Każdy człowiek zachowuje wolność w ocenie tych świadectw i w odpowiedzi na ich przesłanie. Dla jednych stanowią one zapis wydarzeń o charakterze religijnym, dla innych – podstawę osobistej wiary. W chrześcijaństwie decyzja o uznaniu Jezusa za Syna Bożego dokonuje się w sumieniu człowieka i jest owocem wolnego wyboru.

          Doktryna chrześcijańska porządkuje i wyjaśnia treść tej wiary, natomiast sam Kościół wyrósł ze wspólnoty uczniów przekonanych, że Jezus jest obiecanym Mesjaszem i Zbawicielem świata.

Wojny rzymsko-partyjskie (53 przed Chr.–217)

         Były to długotrwałe konflikty pomiędzy Rzymem a państwem Partów o kontrolę nad Armenią i Bliskim Wschodem. Najbardziej znanym wydarzeniem była bitwa pod Karrami (53 przed Chr.), w której Partowie zadali Rzymianom jedną z najcięższych klęsk w ich historii. Skutki:

- żadna ze stron nie zdobyła trwałej przewagi,

- wojny trwały niemal trzy stulecia,

- granica między oboma mocarstwami ustabilizowała się na Eufracie.

          Wojny rzymsko-partyjskie to długotrwała seria konfliktów między Republiką Rzymską, a później Cesarstwo Rzymskie oraz Imperium Partów. Trwały od 53 r. przed Chr.. do 217 roku i dotyczyły głównie kontroli nad Armenią oraz Mezopotamią. Przyczyny konfliktu

- Rywalizacja o wpływy na Bliskim Wschodzie.

- Walka o kontrolę nad Armenią – ważnym państwem buforowym.

- Chęć zdobycia nowych terytoriów i kontroli nad szlakami handlowymi.

Przebieg

W 53 r. przed Chr. rzymski wódz Marek Licyniusz Krassus poniósł ciężką klęskę w bitwie pod Karrami, gdzie zginął, a legiony zostały rozbite przez Partów.

W I wieku n.e. oba państwa wielokrotnie walczyły o Armenię, lecz żadna ze stron nie zdobyła trwałej przewagi.

W latach 114–117 cesarz Trajan podbił Armenię i część Mezopotamii, jednak jego następca wycofał się z większości zdobytych terenów.

Na początku III wieku cesarz Septymiusz Sewer odniósł sukcesy w Mezopotamii i zdobył stolicę Partów – Ktezyfon.

Ostatnia wielka wojna zakończyła się w 217 roku, po czym wkrótce państwo Partów upadło i zostało zastąpione przez Imperium Sasanidów.

Skutki

- Żadna ze stron nie zdobyła trwałej dominacji na Bliskim Wschodzie.

- Armenia pozostała obszarem ciągłej rywalizacji.

- Oba państwa poniosły znaczne straty w ludziach i zasobach.

- Konflikty osłabiły Imperium Partów, które w 224 roku zostało zastąpione przez państwo Sasanidów.

Znaczenie

Wojny rzymsko-partyjskie należały do najdłuższych konfliktów starożytności. Pokazały, że nawet potężne Cesarstwo Rzymskie nie było w stanie trwale podbić wschodnich ziem, a rywalizacja o Bliski Wschód trwała jeszcze przez kolejne stulecia z następcami Partów – Sasanidami.

 

Wojny galijskie (58–50 przed Chr.)

          Wojny galijskie były serią kampanii prowadzonych przez Juliusza Cezara przeciwko plemionom zamieszkującym Galię. Najważniejszym wydarzeniem było oblężenie Alezji (52 przed Chr.), podczas którego Cezar pokonał wodza Galów – Wercyngetoryksa.

Skutki:

- podbój Galii (dzisiejszej Francji oraz części Belgii i Szwajcarii),

- znaczne powiększenie terytorium Republiki Rzymskiej,

- wzrost znaczenia politycznego Juliusza Cezara.

Przyczyny wojen

- Chęć rozszerzenia terytorium Republiki Rzymskiej.

- Zabezpieczenie północnych granic państwa przed najazdami plemion galijskich i germańskich.

- Dążenie Cezara do zdobycia sławy, bogactwa i silniejszej pozycji politycznej w Rzymie.

Przebieg

 W 58 r. przed Chr. Cezar pokonał plemię Helwetów oraz wojska germańskie dowodzone przez Ariowista.

W kolejnych latach podporządkował większość plemion galijskich.

W 55 i 54 r. przed Chr. przeprowadził wyprawy do Brytanii, jednak nie doprowadziły one do jej trwałego podboju.

W 52 r. przed Chr. wybuchło wielkie powstanie Galów pod wodzą Wercyngetoryksa.

Decydującym wydarzeniem było oblężenie Alezji (52 r. przed Chr.), zakończone zwycięstwem Rzymian i kapitulacją Wercyngetoryksa.

Skutki

- Cała Galia została podporządkowana Rzymowi.

- Granice państwa rzymskiego przesunęły się do rzeki Ren.

- Rzym zyskał nowe ziemie, bogactwa i źródło rekrutów do armii.

- Cezar zdobył ogromną sławę i poparcie wojska, co wkrótce doprowadziło do wojny domowej i jego przejęcia władzy.

          Wojny galijskie były jednym z największych sukcesów militarnych Republiki Rzymskiej. Zapewniły Rzymowi kontrolę nad Galią na wiele stuleci, a Juliuszowi Cezarowi przyniosły pozycję jednego z najwybitniejszych wodzów starożytności.

Wojny punickie (264–146 przed Chr.)

          Były to trzy wojny pomiędzy Republiką Rzymską a Kartaginą o dominację nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego. Najbardziej znanym dowódcą Kartaginy był Hannibal, który przeszedł przez Alpy wraz z armią i słoniami bojowymi. Największym jego zwycięstwem była bitwa pod Kannami (216 przed Chr.). Skutki:

- całkowite zniszczenie Kartaginy,

- przejęcie przez Rzym panowania nad Morzem Śródziemnym,

- początek ekspansji prowadzącej do powstania Imperium Rzymskiego.

          Wojny punickie to seria trzech wojen stoczonych między Republika Rzymska a Kartaginą o dominację nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego. Trwały od 264 do 146 r. przed Chr. i zakończyły się całkowitym zwycięstwem Rzymu.

I wojna punicka (264–241 przed Chr.)

- Przyczyną konfliktu była rywalizacja o kontrolę nad Sycylią.

- Rzym po raz pierwszy stworzył silną flotę wojenną i pokonał Kartaginę na morzu.

- Kartagina przegrała wojnę, oddała Sycylię oraz zapłaciła wysokie odszkodowanie.

II wojna punicka (218–201 przed Chr.)

- Najsłynniejsza z wojen punickich.

- Kartagiński dowódca Hannibal przeszedł ze swoją armią i słoniami przez Alpy, atakując Italię.

- Odniósł wielkie zwycięstwa nad Rzymianami, m.in. w bitwie pod Kannami (216 r. przed Chr.).

- Ostatecznie Rzymianie pod wodzą Publiusz Korneliusz Scypion Afrykański pokonali Hannibala w bitwie pod Zamą (202 r. przed Chr.).

- Kartagina utraciła większość swoich posiadłości i znaczenie militarne.

III wojna punicka (149–146 przed Chr.)

- Rzym postanowił ostatecznie zniszczyć Kartaginę.

- Po długim oblężeniu miasto zostało zdobyte i całkowicie zburzone w 146 r. przed   Chr.

- Terytorium Kartaginy stało się rzymską prowincją Afryka.

Skutki wojen punickich

Rzym stał się najpotężniejszym państwem zachodniej części Morza Śródziemnego.

Zdobył liczne prowincje, bogactwa i nowych niewolników.

Rozpoczął dalszą ekspansję, stając się największą potęgą starożytnego świata.

Kartagina przestała istnieć jako niezależne państwo.

          Wojny punickie były jednym z najważniejszych konfliktów starożytności. Ich wynik przesądził o dominacji Rzymu nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego i otworzył drogę do powstania wielkiego imperium rzymskiego.

O przemocy reklamowej w sieci

          Wiem, że piszę to trochę na próżno. Marketing rządzi się własnymi prawami, a rachunek ekonomiczny zwykle wygrywa z głosem pojedynczego użytkownika. Mimo to warto nazwać problem po imieniu. Nie chodzi bowiem o zwykłą obecność reklam w internecie. Chodzi o ich agresję. O kulturę nachalności, która z roku na rok staje się normą i której oczekuje się od nas bezwarunkowej akceptacji.

          Internet miał być przestrzenią swobodnego dostępu do wiedzy i wymiany myśli. Tymczasem coraz częściej przypomina targowisko, na którym każdy fragment ekranu jest wystawiony na sprzedaż. Użytkownik nie jest już odbiorcą treści, lecz obiektem nieustannego polowania na jego uwagę. Każde kliknięcie, każda sekunda zawahania i każdy ruch kursora zostały przeliczone na pieniądze. Reklama przestała informować – zaczęła dominować.

          Twórcy kampanii doskonale zdają sobie sprawę, że większość internautów nie chce oglądać ich przekazów. Nie próbują więc zainteresować odbiorcy wartością produktu. Zamiast tego projektują komunikaty tak, aby utrudnić ich pominięcie. Wyskakujące okna, automatycznie odtwarzane filmy, mylące przyciski zamykania, liczniki odliczające czas czy obowiązkowe kliknięcia nie są przypadkiem. To świadomie zaprojektowane mechanizmy psychologicznego nacisku. Ich celem nie jest przekonać człowieka, lecz zmusić go do reakcji.

          Jeszcze bardziej niepokoi wykorzystywanie emocji. Reklama coraz częściej nie odwołuje się do rozumu, lecz do współczucia, strachu i poczucia winy. Powtarzają się niemal identyczne historie: zmarła żona, śmiertelnie chory mąż, cierpiące dziecko, dramatyczne wyznanie lekarza czy „cudowna metoda”, którą rzekomo ukrywają koncerny farmaceutyczne. Schemat jest zawsze ten sam. Najpierw wzbudzić silne emocje, potem podsunąć produkt jako jedyne rozwiązanie. Ludzkie tragedie stają się dekoracją kampanii reklamowej, a empatia – surowcem do monetyzacji.

          Nie mniej irytujące są komunikaty w rodzaju: „Kliknij poniżej”, „Musisz to zobaczyć”, „Lekarze są w szoku”, „Nie uwierzysz, co wydarzyło się później”. To nie jest zaproszenie do dialogu. To prymitywna manipulacja oparta na sztucznym wzbudzaniu ciekawości. Paradoksalnie osiąga odwrotny skutek. Gdy tylko widzę podobne sformułowania, zamykam stronę. Nie dlatego, że nie chcę poznać odpowiedzi, lecz dlatego, że nie chcę być traktowany jak uczestnik psychologicznego eksperymentu.

          Najbardziej niepokojące jest jednak to, że takie praktyki przestają kogokolwiek dziwić. Przyzwyczailiśmy się do nich. Akceptujemy kolejne komunikaty, kolejne wyskakujące okna i kolejne próby manipulacji, jakby były naturalnym elementem cyfrowego świata. A przecież nie są. Są efektem świadomych decyzji projektantów, marketerów i właścicieli platform, którzy uznali, że skuteczność jest ważniejsza od uczciwości, a liczba kliknięć cenniejsza niż zaufanie użytkownika.

          Marketing niewątpliwie ma swoje prawa. Przedsiębiorstwa chcą sprzedawać, rozwijać się i osiągać zysk. Trudno mieć o to pretensje. Jednak czy prawa ma wyłącznie rynek? Czy internauta nie ma prawa do spokojnego korzystania z internetu bez ciągłego bombardowania bodźcami? Czy nie ma prawa do szacunku dla swojego czasu, uwagi i inteligencji? Dlaczego ciężar obrony przed manipulacją spoczywa wyłącznie na odbiorcy?

          Warto postawić jeszcze jedno, znacznie bardziej niewygodne pytanie. W którym momencie reklama przestaje być reklamą, a staje się formą przemocy psychologicznej? Przemoc nie musi oznaczać krzyku ani gróźb. Może polegać na nieustannym naruszaniu przestrzeni człowieka, na wymuszaniu jego uwagi, na wykorzystywaniu emocji i słabości po to, by skłonić go do działania, którego sam nie planował. Jeżeli przez cały dzień ktoś bez mojej zgody walczy o każdą sekundę mojej uwagi, to trudno mówić o wolnym wyborze.

          Paradoks współczesnego internetu polega na tym, że im bardziej reklama staje się agresywna, tym mniej jest skuteczna. Użytkownicy instalują blokery reklam, uczą się ignorować sponsorowane treści i przestają ufać nawet uczciwym komunikatom. Marketing wygrywa pojedyncze kliknięcia, ale przegrywa coś znacznie cenniejszego – wiarygodność.

          Cywilizację poznaje się nie po tym, jak wiele potrafi sprzedać, lecz po tym, jak szanuje wolność człowieka. Jeżeli internet ma pozostać przestrzenią wolnej wymiany myśli, musi przypomnieć sobie, że po drugiej stronie ekranu nie siedzi „użytkownik”, „konsument” ani „target reklamowy”. Siedzi człowiek. A człowiek ma prawo powiedzieć: nie życzę sobie, aby moja uwaga była codziennie przedmiotem handlu i manipulacji.

Wojny Aleksandra Wielkiego (334–323 pzed Chr.)

 

          Król Macedonii Aleksander Wielki rozpoczął podbój Imperium Perskiego, tworząc jedno z największych imperiów starożytności. Najważniejsze bitwy:

W maju 334 r. przed Chr. nad rzeką Granik w Azji Mniejszej została stoczona pierwsza wielka bitwa Aleksandra Wielkiego podczas jego wyprawy przeciwko Imperium Perskiemu. Persami nie dowodził król Dariusz III a głównie satrapowie (namiestnicy prowincji) oraz dowódcy wojskowi. Arsites, Spitrydates, Mithridates. Memnon z Rodos – doświadczony dowódca greckich najemników, który proponował unikanie otwartej bitwy, lecz jego plan został odrzucony. Dopiero w kolejnych wielkich bitwach, pod Issos (333 r. przed Chr.) i pod Gaugamelą (331 r. przed Chr.), armią perską osobiście dowodził Dariusz III.

          Armia Aleksandra liczyła około 35–40 tysięcy żołnierzy i składała się z falangi macedońskiej oraz silnej jazdy. Persowie ustawili swoje wojska na wysokim brzegu rzeki, chcąc zatrzymać Macedończyków podczas przeprawy. Aleksander osobiście poprowadził atak kawalerii przez rzekę. Walka była bardzo zacięta, a sam król znalazł się w śmiertelnym niebezpieczeństwie – według przekazów został uratowany przez swojego dowódcę, Klejtosa Czarnego. Po przełamaniu perskiej linii do walki wkroczyła falanga macedońska, która rozbiła wojska perskie.  Aleksander odniósł zdecydowane zwycięstwo. Otworzył sobie drogę do podboju Azji Mniejszej. Zdobył wiele miast greckich znajdujących się pod panowaniem Persów. Sukces nad Granikiem rozpoczął serię zwycięstw Aleksandra, które doprowadziły do upadku Imperium Perskiego.

          Bitwa nad Granikiem zapoczątkowała wielkie podboje Aleksandra Wielkiego i pokazała jego talent dowódczy. Zwycięstwo to umocniło jego pozycję oraz umożliwiło dalszą ekspansję na Wschód.

          Bitwa pod Issos została stoczona w listopadzie 333 r. przed Chr. pomiędzy wojskami Aleksandra Wielkiego a armią perską dowodzoną przez króla Dariusza III. Rozegrała się w pobliżu miasta Issos, na terenie dzisiejszej południowej Turcji.

Armia Aleksandra liczyła około 40 tysięcy żołnierzy, natomiast Persowie mieli liczniejszą armię.

Dariusz III ustawił swoje wojska na wąskiej równinie, co ograniczyło możliwość wykorzystania przewagi liczebnej Persów.

Aleksander poprowadził atak jazdy na prawe skrzydło wojsk perskich i przełamał ich szyki. Widząc zagrożenie, Dariusz III uciekł z pola bitwy, co wywołało panikę wśród Persów i doprowadziło do ich klęski. Aleksander odniósł zdecydowane zwycięstwo. Do niewoli dostała się rodzina Dariusza III, którą Aleksander potraktował z szacunkiem. Zwycięstwo otworzyło Macedończykom drogę do podboju Fenicji, Syrii i Egiptu. Klęska Persów znacznie osłabiła pozycję Dariusza III.

          Bitwa pod Issos była jednym z najważniejszych zwycięstw Aleksandra Wielkiego. Pokazała jego wybitne zdolności dowódcze i przybliżyła go do ostatecznego pokonania Imperium Perskiego.

1 października 331 r. przed Chr. pomiędzy wojskami Aleksandra Wielkiego a armią perską dowodzoną przez Dariusza III. Rozegrała się w pobliżu miejscowości Gaugamela na terenie dzisiejszego Iraku. Była to decydująca bitwa wojny z Persją. Armia Aleksandra liczyła około 47 tysięcy żołnierzy, natomiast Persowie mieli znacznie liczniejsze siły. Dariusz III wybrał rozległą, równą równinę, aby wykorzystać rydwany bojowe i przewagę liczebną. Aleksander poprowadził atak jazdy na środek i prawe skrzydło wojsk perskich, przełamując ich szyki. Dariusz III ponownie uciekł z pola bitwy, co spowodowało rozpad armii perskiej i zwycięstwo Macedończyków. Aleksander odniósł decydujące zwycięstwo.Zdobył najważniejsze miasta Persji, w tym Babilon, Suzę i Persepolis. Imperium Perskie uległo ostatecznemu rozpadowi. Aleksander został władcą największego imperium swoich czasów.

          Bitwa pod Gaugamelą przesądziła o upadku Imperium Perskiego i uczyniła Aleksandra Wielkiego jednym z najwybitniejszych wodzów w historii. Imperium Perskie przestało istnieć. Powstało imperium greckie rozciągającego się od Grecji po Indie, Rozprzestrzeniła się kultura hellenistyczna na Bliskim Wschodzie i w Azji.

          Choć Aleksander Wielki żył ponad 300 lat przed narodzeniem Jezusa, jego podboje miały ogromny wpływ na rozwój i późniejsze rozprzestrzenienie się chrześcijaństwa. Najważniejsze skutki. Rozpowszechnienie kultury greckiej (hellenizacja) – na podbitych terenach upowszechnił się język grecki, kultura i zwyczaje greckie. Wspólny język – greka (tzw. koine) stała się językiem używanym w wielu krajach. Dzięki temu nauka Jezusa i później działalność apostołów mogły łatwo docierać do różnych narodów. Powstanie nowych miast – Aleksander założył wiele miast, m.in. Aleksandrię w Egipcie, które stały się ważnymi ośrodkami handlu, nauki i później także chrześcijaństwa.

          W Aleksandrii powstało greckie tłumaczenie Starego Testamentu, zwane Septuagintą, z którego korzystali pierwsi chrześcijanie. Łatwiejsze kontakty między krajami – rozwój dróg, handlu i komunikacji ułatwił podróże misjonarzy, zwłaszcza św. Pawła. Znaczenie dla chrześcijaństwa

          Podboje Aleksandra Wielkiego nie stworzyły chrześcijaństwa, ale przygotowały warunki do jego rozwoju. Dzięki wspólnemu językowi greckiemu, rozwojowi miast i rozpowszechnieniu kultury greckiej Ewangelia mogła szybko rozprzestrzenić się po wschodniej części świata śródziemnomorskiego.

Wojna peloponeska (431–404 przed Chr)

          Była to wojna pomiędzy Atenami i ich Związkiem Morskim a Spartą oraz Związkiem Peloponeskim. Trwała 27 lat i wyniszczyła niemal całą Grecję. Skutki:

- zwycięstwo Sparty,

- osłabienie wszystkich greckich polis,

- ułatwienie późniejszego podboju Grecji przez Macedonię.

Wojna peloponeska była długotrwałym konfliktem między dwoma najpotężniejszymi państwami greckimi – Atenami i Spartą – oraz ich sojusznikami. Trwała od 431 do 404 r. przed Chr. i zakończyła okres potęgi Aten.

Przyczyny wojny

Rywalizacja o dominację w Grecji między Atenami a Spartą.

Rosnąca potęga Aten i obawy Sparty przed ich wpływami.

Konflikty między sprzymierzeńcami obu państw.

Napięcia polityczne i gospodarcze między Ateńskim Związkiem Morskim a Związkiem Peloponeskim.

Przebieg wojny

W 431 r. przed Chr. wybuchła wojna między Atenami i Spartą.

Ateny wykorzystywały przewagę na morzu, natomiast Sparta dominowała na lądzie.

W czasie wojny w Atenach wybuchła epidemia, która zdziesiątkowała ludność i doprowadziła do śmierci Peryklesa.

W latach 415–413 r. przed chr. nieudana wyprawa sycylijska poważnie osłabiła Ateny.

Sparta otrzymała wsparcie finansowe od Persji, dzięki czemu zbudowała silną flotę.

W 405 r. przed Chr. Ateńczycy ponieśli decydującą klęskę morską w bitwie pod Aigospotamoi.

W 404 r. przed Chr. Ateny skapitulowały, kończąc wojnę.

Skutki wojny

Zwycięstwo Sparty i upadek potęgi Aten.

Rozwiązanie Ateńskiego Związku Morskiego.

Osłabienie wszystkich greckich polis po wieloletnich walkach.

Wzrost wpływów Persji w sprawach greckich.

Ułatwienie późniejszego podboju Grecji przez Macedonię.

Znaczenie historyczne

Wojna peloponeska zakończyła okres największej świetności Aten. Wieloletni konflikt osłabił Grecję politycznie, gospodarczo i militarnie, co w IV wieku przed Chr. umożliwiło wzrost potęgi Macedonii pod rządami Filipa II i jego syna, Aleksandra Wielkiego.