Imieniny – przeżytek

          Jak ktoś mówi, że wie, to najczęściej sam się oszukuje. W dzisiejszych czasach, w epoce globalnej względności, trudno o rzetelną prawdę. Prawda wydaje się wytworem umysłu — tyle prawd, ile umysłów. Prawda absolutna pozostaje poza zasięgiem człowieka. Można powiedzieć, że tylko nam się wydaje, iż jest tak, jak jest  — a to wcale nie musi być prawdą.

          Nauka, choć opiera się na doświadczeniu i logice, również narażona jest na błędy pomiarowe oraz interpretacje obciążone ludzkimi słabościami. Jak zapytał Piłat: „Cóż to jest prawda?”. W tym pytaniu zawarł swoją wątpliwość. Na zdobywane informacje nakładają się emocje, oczekiwania, a niekiedy także czysta fantazja.

          Mimo tej względności wszystkiego świat nadal funkcjonuje — i to jest zadziwiające. Trzeba jednak uświadomić sobie, że człowiek porusza się jakby w tunelu, w którym jego ruchy i działania są ograniczone. Ściany tego tunelu utrudniają nowe spojrzenia. Potrzeba szczególnego daru, by doznać iluminacji i przebić się przez istniejące bariery. Dla przeciętnego człowieka trafne wydaje się powiedzenie: „głową muru nie przebijesz”. Nie jest to jednak optymistyczna konkluzja. Nasuwa się więc pytanie — dlaczego tak jest?

          Sądzę, że wraz z rozwojem świata działają również siły przeciwne, które hamują zbyt dynamiczny postęp, zwłaszcza w nauce. Świat pędzi naprzód, zatracając po drodze to, co nazywamy tradycją. A przecież tradycja to dorobek naszych przodków, budowany przez tysiące lat. Dziś coraz częściej brakuje dla niej szacunku.

          Ostatnio zauważyłem, że coraz mniej osób celebruje imieniny. Nie jest to nic złego, ale to święto służyło kiedyś podtrzymywaniu kontaktów, rozmowom i zwykłemu cieszeniu się swoją obecnością. Była to okazja, by sprawić solenizantowi przyjemność, okazać sympatię czy miłość. Zamiast tego coraz częściej sięgamy po komórki — a one, paradoksalnie, mogą prowadzić do samotności.

Symetria szeroko rozumiana

          Zrozumienie działania Wszechświata staje się łatwiejsze, gdy spojrzymy na niego przez pryzmat symetrii. W fizyce oznacza ona taką własność układu, która sprawia, że mimo pewnych zmian — jak obrót, przesunięcie czy odbicie — prawa rządzące tym układem pozostają niezmienne. To właśnie dzięki symetrii możemy pojąć podstawowe zasady zachowania, takie jak zachowanie energii czy pędu. Symetrie mogą być ciągłe, jak te związane z czasem, albo dyskretne, jak symetria parzystości.

          Jednak szczególnie interesujące jest to, co dzieje się wtedy, gdy symetria zostaje złamana. Nie oznacza to, że prawa fizyki przestają działać — przeciwnie, pozostają one niezmienne. Zmienia się natomiast stan układu, który przestaje być symetryczny. Zjawisko to nazywamy spontanicznym łamaniem symetrii.

          Najprościej wyobrazić to sobie jako kulkę leżącą na szczycie idealnie symetrycznej górki. Sama sytuacja jest doskonale zrównoważona — kulka może spaść w dowolnym kierunku. Jednak w chwili, gdy zacznie się poruszać, wybiera jeden konkretny kierunek. Symetria zostaje więc złamana nie przez prawa, lecz przez wynik.

          W fizyce takie złamanie ma ogromne znaczenie. Układ może przyjąć wiele równoważnych stanów i „wybrać” jeden z nich. Pojawiają się też nowe zjawiska — jak w przypadku mechanizmu Higgsa, który wyjaśnia, skąd cząstki biorą masę. Choć fundamentalne prawa pozostają symetryczne, obserwowane zachowanie świata nie musi już takie być. Przy łamaniu symetrii ciągłych pojawiają się również nowe wzbudzenia, zwane bozonami Goldstone’a.

          Równie istotne są złamania symetrii dyskretnych. Przykładem jest naruszenie symetrii parzystości, które pokazało, że natura rozróżnia „lewo” i „prawo”. Odkrycie to zmieniło nasze rozumienie oddziaływań słabych.

          Bez łamania symetrii Wszechświat byłby niezwykle prosty i jednorodny — pozbawiony struktur, takich jak atomy, gwiazdy czy galaktyki. To właśnie złamania symetrii odpowiadają za bogactwo i różnorodność świata. W prostych słowach: bez nich wszystko byłoby jednorodną „zupą energii”.

          Dzięki łamaniu symetrii pojawiają się nowe własności materii, nowe cząstki i nowe struktury. Umożliwia ono także przejścia fazowe — na przykład wtedy, gdy ciecz zamarza i tworzy uporządkowany kryształ, a symetria przestrzenna zostaje naruszona. Podobne procesy zachodziły we wczesnym Wszechświecie, gdy oddziaływania zaczęły się rozdzielać, a z energii wyłaniały się cząstki, atomy i w końcu całe kosmiczne struktury.

          Niektóre złamania symetrii, jak naruszenie symetrii CP, mogły sprawić, że powstało więcej materii niż antymaterii — a więc pośrednio umożliwiły nasze istnienie.

          Można więc powiedzieć, że łamanie symetrii jest jednym z kluczowych mechanizmów rozwoju Wszechświata. To dzięki niemu świat nie jest statyczny i jednolity, lecz dynamiczny, zróżnicowany i pełen form.

          Powyższy mechanizm można przenieść — w sensie analogii — na kolejny etap ewolucji, a mianowicie rozwój człowieka. Tym razem „symetrią” nie są prawa fizyki, lecz stan równowagi potencjalnych możliwości, w którym człowiek może podążyć w wielu różnych kierunkach życia. Na początku sytuacja ta wydaje się otwarta i „symetryczna” — istnieje wiele dróg, ról i wyborów, które wydają się równoważne.

          Z czasem jednak ta symetria zostaje złamana. Człowiek podejmuje decyzje, zdobywa doświadczenia, podlega wpływom środowiska i historii. Spośród wielu możliwych ścieżek wybiera jedną, a wraz z tym wyborem inne możliwości stopniowo zanikają. Tak jak kulka spadająca z idealnie symetrycznego wzniesienia, tak i człowiek kieruje się w konkretną stronę własnego życia.

          To „łamanie symetrii” w rozwoju człowieka prowadzi do powstawania indywidualności. Gdyby wszystkie możliwości pozostawały równorzędne i nigdy nie dochodziło do wyboru, rozwój byłby niemożliwy — istniałby jedynie stan zawieszenia, pozbawiony formy i tożsamości. Dopiero decyzje, przypadek, a czasem konieczność sprawiają, że z potencjału wyłania się konkretna osoba z własnym charakterem, przekonaniami i historią.

          Podobnie jak w fizyce, gdzie złamanie symetrii prowadzi do powstania struktur i nowych właściwości, tak w życiu człowieka prowadzi ono do powstania tożsamości i sensu. Każdy wybór jest więc nie tylko ograniczeniem, ale także aktem tworzenia — momentem, w którym z wielu możliwości powstaje jedna, rzeczywista droga.

          Dobro i zło można rozumieć jako dwa możliwe kierunki ludzkiego działania. Początkowo człowiek stoi wobec różnych możliwości, a jego sytuacja ma pewien pozór symetrii. Moment decyzji działa wtedy jak jej złamanie: z wielu opcji zostaje wybrana jedna, która zaczyna kształtować dalszy rozwój.

          Trzeba jednak podkreślić, że jest to jedynie analogia. W przyrodzie możliwe stany są równoważne, natomiast w etyce wybory mają wymiar wartościujący — dobro i zło nie są sobie obojętne. Mimo to podobieństwo pozostaje istotne: każdy wybór moralny zawęża przyszłe możliwości, powtarzane decyzje tworzą trwałe struktury — charakter, nawyki i tożsamość — a raz obrany kierunek trudno całkowicie odwrócić.

          Z powyższych rozważań wynika, że łamanie symetrii można rozumieć szerzej  jako ogólny mechanizm wyłaniania się form i różnorodności. Nie jest ono przypadkowym zaburzeniem porządku, lecz warunkiem jego powstania. Ostatecznie to właśnie dzięki niemu z możliwości rodzi się rzeczywistość — zarówno w skali kosmicznej, jak i w życiu pojedynczego człowieka.

I byłoby tak pięknie

          Gdyby Mieszko ożył i dotknął przewodu elektrycznego, doznałby porażenia i zapewne uznałby to za działanie nieziemskiej siły. Wiele osób, opalając się na plaży, nie zdaje sobie sprawy, że promieniowanie UVA i UVB uszkadza DNA, przyspiesza starzenie skóry i zwiększa ryzyko czerniaka. Niewidzialne fale elektromagnetyczne pozwalają nam odbierać sygnały radiowe, a niewidzialne siły magnetyczne poruszają igłę kompasu. Mikroby i wirusy, choć niewidoczne, potrafią niszczyć żywe organizmy. Czad jest bezwonny i niewidoczny, a śmiertelnie niebezpieczny.

          Powietrze, ciepło czy wiatr również nie są widoczne, choć ich działanie odczuwamy. Podobnie bywa z uczuciami — można zakochać się w kimś, kto nie odpowiada naszym schematom. Świat widzialny przenika się z niewidzialnym, a często dopiero skutki pozwalają nam dostrzec jego działanie.

          W miarę postępu, którego jesteśmy świadkami, fruwanie ciężkich maszyn, nadprzewodnictwo, energia atomowa zmusza ludzi do akceptacji świata taki jaki jest. Zresztą zwykły człowiek nie ma czasu, aby się nad wszystkim zastanawiać, Włącza telewizor i widzi drugą półkulę ziemi, a ostatnio i drugą stronę księżyca.

            Rozwój nauki i technologii — loty samolotów, energia atomowa czy komunikacja na odległość — zmusza nas do zaakceptowania tej rzeczywistości.

            Można śmiało powiedzieć, że świat udostępnił nam swoją bajkową stronę. Niektórym podpowiada, że istnieje Niewidzialny, ale działający Stwórca i Projektant tego wszystkiego.

          I byłoby tak pięknie gdyby niektórzy nie chcieli więcej. Mam na myśli przywódców państwowych, którzy wszczynają wojny, aby zająć cudzą ziemię i wypracowane dobra.

 

Bóg w kategoriach ludzkich?

 

          Czy mówiąc o Bogu, można przedstawiać Go w kategoriach ludzkich? Taki sposób opisu jest głęboko zakorzeniony w tradycji religijnej oraz w samym języku, którym posługuje się człowiek. Uosobienie Boga pozwala przypisać Mu cechy zrozumiałe, zbliżyć Go do ludzkiego doświadczenia i uniknąć konieczności konstruowania całkowicie nowych, abstrakcyjnych pojęć. Dzięki temu mówienie o Bogu staje się w ogóle możliwe.

           Jednak po kilku zdaniach pisanego eseju dochodzę do wniosku, że pomysł jest chybiony. To, co rodzi w umyśle w takim ujęciu, łatwo staje się uproszczeniem, a nawet zniekształceniem prawdy. Pisząc o Bogu, trzeba mieć świadomość, że jest On rzeczywistością całkowicie przekraczającą ludzkie wyobrażenia. Każda próba opisania Go językiem zaczerpniętym z ludzkiego doświadczenia jest jedynie przybliżeniem, nigdy pełnym ujęciem.

           Pierwszym zastrzeżeniem jest to, że rzeczywistość stworzona należy do bytów skończonych, choć jej fundament — rozumiany choćby jako energia — nosi w sobie rys wieczności. Energia pochodzi z tchnienia Bożego, z aktu stwórczego, który nadaje jej sens i porządek. Człowiek, stworzony „na obraz i podobieństwo” (Rdz 1,2627), został obdarzony szczególną godnością. Został powołany do uczestnictwa w Bożym projekcie — potrafi tworzyć, przekształcać świat, nadawać mu nowe formy. To wyróżnienie zobowiązuje. Inne istoty żywe nie mają tego zaszczytu. Gdyby ludzie w pełni uświadamiali sobie tę godność, być może częściej odczuwaliby wdzięczność Bogu za dar istnienia. Być może rzadziej ulegaliby rozpaczy (samobójstwom). A jednak ludzkie doświadczenie jest naznaczone cierpieniem i nierównością. Jedni mają niewiele, inni — zdają się mieć wszystko. Trudno się z tym pogodzić, bo z ludzkiej perspektywy nie zawsze wydaje się to sprawiedliwe.

          Wielu zadaje sobie pytanie: dlaczego świat nie został stworzony jako przestrzeń wolna od bólu, konfliktów i dramatów? Dlaczego rozwój tak często dokonuje się poprzez napięcia, brak równowagi, a nawet cierpienia? Odpowiedzi nie są łatwe. Być może zmienność i asymetria są warunkiem rozwoju — zarówno świata, jak i człowieka. Być może to właśnie w zmaganiach ujawnia się sens, który pozostaje niewidoczny w stanie pełnej harmonii.

          Rozważania o Bogu zawsze będą poruszały się na granicy tego, co można wypowiedzieć, i tego, co pozostaje tajemnicą. Język ludzki jest narzędziem niedoskonałym, ale jedynym, jakim dysponujemy. Dlatego, choć nie oddaje on w pełni istoty Boga, może wskazywać kierunek — pomagać szukać, pytać i zbliżać się do tego, co nieskończone.

Natura dynamiczna Wszechświata

          Od wieków człowiek podejmuje wysiłek zrozumienia rzeczywistości — zarówno w jej wymiarze duchowym, jak i fizycznym. Religia, w tym chrześcijaństwo, stanowi jedną z najstarszych prób uchwycenia sensu istnienia oraz odpowiedzi na pytanie o jego źródło. Jednak nawet najbardziej pogłębiona refleksja nie daje pełnego dostępu do prawdy. Można jedynie stopniowo się do niej zbliżać, budując własne rozumienie na pograniczu wiary, doświadczenia i rozumu. Szczególnym wyzwaniem pozostaje sfera metafizyczna, która — choć niedostępna bezpośredniemu poznaniu — inspiruje do formułowania hipotez i interpretacji wykraczających poza świat zmysłowy. W tym kontekście refleksja nad naturą Wszechświata staje się nie tylko zadaniem naukowym, lecz także filozoficznym poszukiwaniem idei stwórczej.

          Współczesna nauka kieruje uwagę ku poziomowi kwantowemu jako temu, na którym ujawniają się najbardziej fundamentalne właściwości rzeczywistości. Klasyczne wyobrażenie świata jako zbioru trwałych, materialnych obiektów ustępuje miejsca wizji bardziej złożonej — rzeczywistości zbudowanej z dynamicznych pól i oddziaływań. W tym ujęciu materia przestaje być czymś pierwotnym, a staje się raczej przejawem głębszych procesów. Można przypuszczać, że świat posiada aspekt falowy, a przestrzeń nie jest pustą sceną dla zdarzeń, lecz aktywną strukturą, w której przenikają się różnorodne pola. Ich subtelność sprawia, że coraz częściej opisuje się je w kategoriach informacji, co sugeruje nowy sposób rozumienia fundamentów rzeczywistości.

          Pewne analogie do tych zjawisk można dostrzec w świecie obserwowalnym. Fale elektromagnetyczne, takie jak fale radiowe, ukazują, w jaki sposób różne częstotliwości mogą współistnieć w tej samej przestrzeni bez wzajemnego zakłócania się. Choć jest to jedynie uproszczony model, pozwala on intuicyjnie uchwycić ideę współobecności wielu porządków w jednej strukturze. Różnorodność źródeł i sposobów rozchodzenia się tych fal wskazuje zarazem na istnienie pewnych uniwersalnych zasad organizacji, które mogą mieć swoje odpowiedniki na głębszych poziomach rzeczywistości.

           Jednocześnie fizyka kwantowa wprowadza pojęcie dualizmu korpuskularno-falowego, podważając jednoznaczne klasyfikacje. Obiekty kwantowe nie są ani wyłącznie cząstkami, ani wyłącznie falami — ich natura wymyka się prostym kategoriom. W tej perspektywie bardziej adekwatne staje się postrzeganie świata jako sieci oddziaływań, w której to, co nazywamy materią, wyłania się jako efekt relacji i procesów. Na poziomie elementarnym rzeczywistość ujawnia swoją dynamiczność: cząstki mogą powstawać i zanikać, a istnienie jawi się jako ciągła przemiana, a nie stan trwały.

          Inspirujące okazują się również niektóre współczesne koncepcje fizyczne, sugerujące, że informacja o całości może być zawarta w każdym fragmencie przestrzeni. Tego rodzaju idee, choć zakorzenione w nauce, otwierają pole dla refleksji metafizycznej. Można bowiem rozważać, że rzeczywistość fizyczna nie jest ostatecznym poziomem istnienia, lecz przejawem głębszego porządku — idei, która ją poprzedza i warunkuje.

         W tym świetle akt stwórczy można interpretować jako przejście od niematerialnej idei do jej fizycznej manifestacji. Nie musi to oznaczać prostego aktu w czasie, lecz raczej fundamentalną relację między tym, co potencjalne, a tym, co urzeczywistnione. Nauka, choć nie odpowiada na pytania o ostateczne pochodzenie rzeczywistości, dostarcza narzędzi do coraz głębszego jej rozumienia. Odpowiednio interpretowana, może stać się nie tylko źródłem wiedzy, ale również inspiracją do dalszych poszukiwań sensu — na styku fizyki, filozofii i metafizyki.

 

Doświadczenia duchowe

 

          Przychodzi w życiu moment, w którym doświadczenie zaczyna ważyć więcej niż sama wiedza. Nie oznacza to jednak odrzucenia poznania intelektualnego — przeciwnie, stanowi ono fundament, na którym można budować głębsze rozumienie rzeczywistości. Wiedza porządkuje, wyjaśnia i prowadzi, ale nie jest warunkiem sine qua non prawdy. Ta bowiem często odsłania się nie w definicjach, lecz w przeżyciach.

          Doświadczenia duchowe otwierają człowieka na wymiar rzeczywistości, który nie jest dostępny zmysłom. Uświadamiaj, że świat nie ogranicza się do tego, co mierzalne i widzialne. Zmysły, choć niezwykle użyteczne, bywają zawodne — są przecież zakorzenione w biologii i podlegają jej ograniczeniom. Tymczasem poznanie duchowe zdaje się przekraczać te granice. Dokonuje się poprzez coś bardziej pierwotnego i uniwersalnego — intuicję, która pozwala uchwycić sensy niewyrażalne wprost. W tym kontekście słowa Ewangelii Jana: „A prawda was wyzwoli” (J 8,32) nabierają szczególnej głębi. Prawda nie jest jedynie informacją — jest doświadczeniem, które przemienia.

          Dla człowieka poszukującego prawda staje się celem, potrzebą i nadzieją. Jest czymś, dla czego warto żyć. W tej perspektywie jawi się ona jako Przyczyna Sprawcza — fundament wszelkiego istnienia. Bliskość Stwórcy fascynuje, przyciąga i nadaje sens. W tradycji chrześcijańskiej szczególnym wyrazem tej bliskości jest postać Jezusa, który uosabia Boga i relację między człowiekiem. To właśnie dlatego jest On nieustannie poszukiwany — jako droga, a nie tylko odpowiedź.

          Religia może być rozumiana jako narzędzie poznania — nie cel sam w sobie, lecz sposób orientowania się w rzeczywistości duchowej. Zawiera w sobie nie tylko fakty (nie zawsze rzeczywiste  prawdziwe), ale również ludzkie pragnienia, tęsknoty i intuicje. To wystarcza, by traktować ją z szacunkiem i poddać się jej refleksjom. Jednak sama religia nie zastępuje osobistego doświadczenia — raczej je ukierunkowuje.

          Podobne intuicje odnaleźć można zarówno w filozofii, jak i mistyce. W wielu nurtach podkreśla się, że bezpośrednie przeżycie odsłania coś, czego nie da się w pełni uchwycić językiem pojęć. Człowiek nie tylko poznaje świat — on go doświadcza całym sobą. Jednocześnie warto zachować ostrożność: zarówno zmysły, jak i doświadczenia wewnętrzne mogą być zawodne. Subiektywność, emocje i pragnienia wpływają na sposób interpretacji tego, co przeżywamy.

          Dlatego tak istotna staje się równowaga. Doświadczenie, rozum i refleksja — a także odniesienie do wspólnoty i tradycji — tworzą razem bardziej wiarygodną drogę poznania. Nie chodzi o wybór między wiedzą a przeżyciem, lecz o ich twórcze połączenie.

          W tym świetle szczególnego znaczenia nabiera relacja. Po latach poszukiwań  zarówno duchowych, jak i naukowych — można dojść do wniosku, że to właśnie ona jest istotą ludzkiego życia. Relacja zawiera się najpełniej w słowie „miłość”. To ona nadaje sens doświadczeniu, porządkuje wiedzę i odpowiada na pytania, których nie sposób rozwiązać jedynie intelektem.

          Pozostaje jednak pytanie: jak mądrze połączyć doświadczenie i wiedzę, by nie zgubić prawdy? Być może odpowiedź nie leży w jednej metodzie, lecz w postawie otwartej, pokornej i gotowej do ciągłego poszukiwania. Prawda nie zawsze jest dana raz na zawsze. Czasem odsłania się stopniowo — w doświadczeniu, refleksji i relacji, która nadaje im sens.

Tajemnica Najświętszej Marii Panny

          Osobiście mam pewien wewnętrzny problem, ponieważ moje wyobrażenie o Najświętszej Maryi Pannie znacząco odbiega od nauczania Kościoła. Nie odbierając Jej wielkości ani wyjątkowej roli w historii zbawienia, próbuję spojrzeć na Nią w sposób bardziej wyważony — jak na człowieka całkowicie oddanego Bogu, a nie postać wyniesioną do rangi niemal boskiej.

          Mam wrażenie, że współczesna maryjność w niektórych przejawach przekroczyła granice zdrowej pobożności. Cześć oddawana Maryi bywa momentami tak rozbudowana, że zaciera proporcje między kultem należnym Bogu a szczególną czcią, jaką Kościół otacza Matkę Chrystusa. Łatwo wtedy o niebezpieczeństwo przesady — o formy pobożności, które bardziej koncentrują się na emocjonalnym uniesieniu niż na istocie wiary.

          Nie chodzi mi o podważanie Jej zasług ani o pomniejszanie znaczenia fiat wypowiedzianego w chwili Zwiastowania. Maryja pozostaje dla mnie wzorem zaufania, pokory i odwagi — człowiekiem, który w pełni zaufał Bożemu planowi. Chciałbym jednak widzieć w Niej przede wszystkim najdoskonalszą uczennicę Chrystusa, a nie postać otoczoną niemal nieprzeniknioną aureolą nadzwyczajności.

          Być może tajemnica Najświętszej Maryi Panny polega właśnie na tej równowadze: między Jej wyjątkowym wybraniem a zwyczajnością ludzkiego życia; między wielkością powołania a pokorą serca. W tej przestrzeni — wolnej od przesady i umniejszania — łatwiej mi odnaleźć autentyczną, dojrzałą relację z Matką Jezusa.

           Nie chcę nikogo urazić ani gorszyć, zwłaszcza mając świadomość, jak głęboko Najświętsza Maryja Panna zakorzeniona jest w duchowości Polaków. Dlatego proszę, by moją wypowiedź traktować jako osobistą refleksję i propozycję intelektualną — próbę uporządkowania własnego rozumienia wiary, a nie jako atak na czyjąkolwiek pobożność.

          Wierzę, że Bóg wybrał Maryję do swojej zbawczej koncepcji, znając Jej relację z Bogiem Ojcem — Jej zaufanie, dojrzałość i wewnętrzną harmonię. Wyobrażam Ją sobie jako osobę zwyczajną, o umyśle wyważonym, wolną od egzaltacji, poddaną doświadczeniom, które są udziałem wielu ludzi. Reprezentowała prostą, pokorną niewiastę swoich czasów. A jednak właśnie tę „zwyczajność” Bóg powołał do misji nadzwyczajnej — do urodzenia Człowieka, który odegra kluczową rolę w historii zbawienia i w Bożej ekonomii.

         Mam jednak trudność z niektórymi późniejszymi ujęciami teologicznymi. Uważam, że przekonanie o zachowaniu dziewictwa po narodzeniu Jezusa może być wyrazem nadgorliwości pierwszych teologów. W pewnym sensie obsadzono Maryję w roli, o którą sama się nie ubiegała, czyniąc z Jej życia konstrukcję bardziej symboliczną niż historyczną.

          Podobnie dogmat o Niepokalanym Poczęciu — ściśle powiązany z koncepcją grzechu pierworodnego — budzi mój sprzeciw. Pojęcie grzechu pierworodnego postrzegam jako konstrukcję teologiczną, którą należałoby raczej zastąpić pojęciem powszechnej ludzkiej grzeszności. W moim odczuciu obciążenie Maryi wyjątkiem od tej doktryny tworzy problem, który rodzi się z samego założenia.

          Również niektóre przypisywane Jej wydarzenia nie znajdują — moim zdaniem — wystarczającego potwierdzenia w innych źródłach historycznych. Jej „fiat” rozumiem jako duchowy akt zgody, wewnętrzne przyjęcie Bożej woli, a nie dosłowną scenę dialogu z bytem anielskim (nie podzielam bowiem przekonania o istnieniu odrębnych, osobowych bytów anielskich w sensie ontologicznym).

          Wreszcie — przekonanie o Jej wniebowzięciu z ciałem i duszą do nieba postrzegam jako symboliczne dopełnienie Jej wyjątkowej roli, a nie wydarzenie historyczne. Mam trudność z przyjęciem, że odmówiono Jej doświadczenia śmierci w takim wymiarze, jaki jest udziałem każdego człowieka.

           Świadom jestem, że moje rozumienie odbiega od nauczania Kościoła katolickiego i od powszechnie przyjętych dogmatów. Nie roszczę sobie prawa do rozstrzygania kwestii doktrynalnych. Szukam raczej takiego języka wiary, który pozwala mi zachować uczciwość intelektualną i jednocześnie nie utracić duchowej więzi z postacią Maryi jako Matki Jezusa — kobiety wierzącej, odważnej i wiernej Bogu. Jeśli w czymkolwiek się mylę, pozostaję otwarty na dialog i głębsze zrozumienie.