Interesujące jest to, jak duża stała się dziś nieufność wobec Pisma Świętego i z czego właściwie wynika ona we współczesnym świecie. Wielu ludzi podchodzi do Biblii sceptycznie, choć źródła tego sceptycyzmu bywają bardzo różne — historyczne, moralne, naukowe, filozoficzne czy osobiste. Dla jednych Biblia pozostaje księgą świętą i duchowym drogowskazem, dla innych natomiast jest przede wszystkim dziełem literackim oraz świadectwem dawnych epok, które należy poddawać krytycznej analizie.
Jednym z najczęściej podnoszonych zarzutów są rzekome sprzeczności wewnętrzne oraz wielość interpretacji. Krytycy zwracają uwagę na fragmenty, które wydają się wzajemnie wykluczać albo przedstawiają te same wydarzenia w odmienny sposób. Przykładem bywają różnice między Ewangeliami dotyczące szczegółów życia Jezusa. Dla części osób podważa to przekonanie o dosłownej nieomylności tekstu. Dodatkowo ta sama Biblia stała się podstawą wielu różnych nurtów chrześcijaństwa i judaizmu, co rodzi pytania o jednoznaczność objawienia.
Istotnym problemem jest również historia powstawania samego tekstu. Biblia była tworzona przez wielu autorów na przestrzeni setek lat, następnie przepisywana, tłumaczona i redagowana. Krytycy wskazują, że wybór ksiąg kanonicznych był w pewnym stopniu efektem decyzji ludzi i instytucji religijnych. Dla wielu osób rodzi to pytania o dokładność przekazu oraz wpływ czynnika ludzkiego na ostateczny kształt Pisma Świętego.
Nie można też pominąć problemów historycznych i archeologicznych. Część wydarzeń opisanych w Biblii nie posiada jednoznacznego potwierdzenia archeologicznego albo dane historyczne pozostają niejasne. Dotyczy to między innymi skali exodusu z Egiptu czy chronologii niektórych wydarzeń starotestamentowych. Współczesny człowiek, przyzwyczajony do naukowej weryfikacji faktów, często oczekuje bardziej materialnych dowodów.
Kolejną płaszczyzną sporów pozostaje relacja Biblii do nauki. Dosłowne interpretacje stworzenia świata, wieku Ziemi czy opisu potopu trudno pogodzić ze współczesną kosmologią, geologią oraz teorią ewolucji. Dla części wierzących nie stanowi to problemu, ponieważ traktują oni te fragmenty symbolicznie lub metaforycznie. Inni jednak dostrzegają w tym wyraźny konflikt pomiędzy religią a nauką.
Wiele emocji budzą również kwestie moralne obecne w niektórych księgach biblijnych. Krytykowane bywają fragmenty dotyczące niewolnictwa, przemocy wojennej, surowych kar cielesnych czy sposobu przedstawiania kobiet. Współczesne kontrowersje dotyczą także stosunku do osób LGBT. Dla wielu czytelników są to fragmenty trudne do zaakceptowania. Z kolei obrońcy Biblii podkreślają, że teksty te należy interpretować w kontekście historycznym i kulturowym epoki, w której powstawały, a nie jako uniwersalne nakazy obowiązujące dosłownie w każdym czasie.
Nieufność wobec Biblii bywa również związana z działalnością samych instytucji religijnych. Dla wielu ludzi problemem nie jest wyłącznie treść Pisma Świętego, lecz sposób, w jaki bywa ono wykorzystywane przez różne wspólnoty religijne. Cytaty wyrwane z kontekstu służyły nieraz do uzasadniania ideologii, konfliktów czy politycznych interesów. W rezultacie część osób zaczęła patrzeć na Biblię bardziej jako narzędzie wpływu społecznego niż wyłącznie źródło duchowości.
Osoby sceptyczne często podchodzą z rezerwą także do opisów cudów, proroctw czy zmartwychwstania. Wydarzenia nadprzyrodzone trudno bowiem zweryfikować metodami naukowymi. Z tym wiąże się również klasyczny problem cierpienia — pytanie o to, dlaczego w świecie istnieje tyle zła i bólu, skoro Bóg miałby być jednocześnie wszechmocny i dobry.
Nie będę ukrywał, że Biblia, mimo swojego ogromnego znaczenia duchowego i kulturowego, posiada także fragmenty trudne i niejednoznaczne. Jednocześnie pozostaje dziełem wyjątkowym — księgą, która przez tysiące lat kształtowała cywilizację, język, moralność i sztukę. Dla wielu ludzi nadal jest źródłem nadziei, sensu oraz duchowej inspiracji.
Trzeba jednak pamiętać, że studiowanie Pisma Świętego wymaga odpowiedniego przygotowania. Sama dobra wola często nie wystarcza. Teksty biblijne można łatwo zrozumieć opacznie, szczególnie gdy odczytuje się je bez znajomości realiów historycznych, językowych i kulturowych. Autorzy biblijni pisali bowiem zgodnie z potrzebami swoich wspólnot religijnych oraz w określonym celu duchowym i społecznym. Posługiwali się językiem swojej epoki, pełnym idiomów, symboli i odniesień zrozumiałych dla ówczesnych odbiorców.
Nie bez znaczenia pozostaje również poziom wiedzy przyrodniczej, psychologicznej czy kosmologicznej dawnych uczonych w Piśmie i kapłanów. Opisy świata zawarte w Biblii odzwierciedlają sposób myślenia charakterystyczny dla starożytności. Współczesny czytelnik powinien mieć tego świadomość, aby nie oczekiwać od tekstów religijnych tego samego rodzaju precyzji, jakiej wymaga się dziś od nauki.
Nie jestem w stanie przeprowadzić badań socjologicznych na temat współczesnego stosunku do Biblii, dlatego opieram się głównie na własnych obserwacjach, rozmowach oraz dyskusjach. Wydaje się jednak, że stosunek do Pisma Świętego zależy przede wszystkim od osobistych doświadczeń, wychowania, podejścia do religii i sposobu interpretowania samego tekstu. Dla jednych pozostanie ono słowem natchnionym, dla innych — wielkim dziełem literatury i świadectwem historii ludzkiej duchowości.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz