Świat zmienia się przez przemianę ludzkiego serca

          Jezus zaprasza człowieka do postawy pokory. Nie jest to jednak pokora, która poniża lub odbiera godność. Przeciwnie – wypływa ona ze zrozumienia Bożego zamysłu wobec człowieka. Człowiek pokorny nie uważa się za gorszego od innych; uznaje jedynie, że nie jest miarą wszystkiego i że potrzebuje prawdy większej od własnych przekonań. Pokora nie umniejsza wartości człowieka, lecz staje się warunkiem jego duchowego wzrastania i dojrzewania.

          Dlaczego tak trudno przyjąć taką postawę? Odpowiedź przynosi codzienne doświadczenie. Obok zdolności do dobra człowiek nosi w sobie również małostkowość, interesowność i skłonność do wygody. Chętnie korzysta z przywilejów, lecz niechętnie podejmuje trud i wyrzeczenia. Łatwo ulega przekonaniu, że wszystko mu się należy, a własne sądy uznaje za ostateczne. Tak rodzi się pycha – złudzenie samowystarczalności, które oddala człowieka od prawdy o sobie.

          Świat profanum wyraźnie ukazuje granice ludzkiej natury. Niewielu potrafi patrzeć na rzeczywistość z pełną bezstronnością i odróżniać dobro od zła bez wpływu emocji, uprzedzeń czy własnych interesów. Nasze sądy rodzą się w ludzkim sercu, a ono pozostaje zmienne i omylne. Dlatego Bóg wskazuje człowiekowi drogę nieustannego nawracania się – drogę uznawania własnych błędów, naprawiania ich oraz ciągłego doskonalenia.

          Życie nieustannie przypomina, jak daleko nam do doskonałości. Z własnego doświadczenia wiem, jak często ludzie wydają sądy subiektywne. Nawet osoby mądre, wykształcone i bogate w doświadczenie życiowe potrafią błędnie ocenić sytuację. Świadomość tej ludzkiej niedoskonałości nie powinna prowadzić do zniechęcenia, lecz do większej pokory i ostrożności w ocenianiu innych.

          Tę samą prawdę potwierdza historia. Jest ona naznaczona pasmem wojen, prześladowań i ludzkiej krzywdy. Szczególnie poruszająca jest historia przymusowych przesiedleń rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej na ubogie i niegościnne tereny. Dla wielu była to droga ku śmierci. Szacuje się, że przed przybyciem Europejczyków liczba rdzennych mieszkańców kontynentu sięgała kilkunastu, a według niektórych badań nawet około dwudziestu milionów osób. W następnych stuleciach ich populacja została dramatycznie zdziesiątkowana przez wojny, przemoc, choroby i wypędzenia. Nie był to wyrok Boga, lecz tragiczny skutek ludzkiej chciwości, pychy i pogardy dla drugiego człowieka.

          Każda wojna rodzi nowe zło, ponieważ jej korzenie tkwią w ludzkim sercu – w pysze, żądzy władzy, chciwości, lęku i nienawiści. Już autor Księgi Rodzaju ukazuje tę prawdę w opowiadaniu o Kainie i Ablu. Historia pierwszego bratobójstwa nie jest jedynie opisem pojedynczego wydarzenia, lecz ponadczasowym obrazem ludzkiej skłonności do przemocy. Od tamtej chwili dzieje ludzkości nieustannie przypominają, że największym zagrożeniem dla człowieka staje się sam człowiek, gdy odrzuca głos sumienia.

         Wielu ludzi obwinia Boga za każde cierpienie i każde niepowodzenie. Tymczasem źródeł zła należy często szukać przede wszystkim w ludzkich decyzjach. Ewangelia nie zachęca do oskarżania Boga ani innych ludzi, lecz do rachunku sumienia. Prawdziwa pokora polega na odwadze uznania własnych błędów oraz gotowości ich naprawienia. Dopiero wtedy nauka Jezusa przestaje być abstrakcyjną teorią, a staje się drogą prowadzącą do wewnętrznej przemiany i dojrzałej odpowiedzialności za własne życie.

          Człowiek przywiązany do bogactwa, wygody i luksusu łatwo ulega złudzeniu samowystarczalności. Wydaje mu się, że zgromadzone dobra zapewnią mu bezpieczeństwo i ochronią przed wszelkim nieszczęściem. Tymczasem wystarczy niewidzialny wirus, groźna bakteria, katastrofa naturalna lub nagły splot wydarzeń, aby przekonać się o kruchości ludzkiego życia. To, co wydawało się trwałe, okazuje się przemijające, a poczucie bezpieczeństwa bywa jedynie iluzją.

          Ci, którzy obarczają Stwórcę odpowiedzialnością za całe zło świata, nie zawsze dostrzegają, że świat ludzi wolnych nie może być jednocześnie światem całkowicie pozbawionym cierpienia. Bóg obdarzył człowieka wolną wolą, ponieważ tylko wolna istota jest zdolna do prawdziwej miłości. Wolność niesie jednak również możliwość wyboru zła. Świat, w którym nikt nie mógłby postąpić niewłaściwie, nie byłby światem osób wolnych, lecz światem istot zaprogramowanych do określonych zachowań. Oczekiwanie rzeczywistości całkowicie pozbawionej cierpienia i konsekwencji ludzkich decyzji pozostaje więc utopią.

          Jezus nie obiecuje życia wolnego od cierpienia. Wskazuje natomiast drogę, która pozwala przejść przez cierpienie bez utraty człowieczeństwa i nadziei. Uczy, że zło nie ma ostatniego słowa, jeśli człowiek pozostaje wierny prawdzie i miłości.

          Dlatego Chrystus przypomina również, że sacrum i profanum współistnieją w ludzkiej rzeczywistości. Każdego dnia człowiek, obdarzony wolną wolą, dokonuje wyboru między dobrem a złem. Nie każda prawda zostanie przyjęta i nie każde serce jest gotowe ją zrozumieć. Stąd przestroga Jezusa: "Nie dawajcie psom tego, co święte, i nie rzucajcie swych pereł przed świnie, by ich nie podeptały nogami i obróciwszy się, was nie poszarpały” (Mt 7,6). Słowa te nie wyrażają pogardy wobec kogokolwiek. Przypominają raczej, że rzeczy święte wymagają szacunku, a prawda może być przyjęta jedynie przez serce otwarte.

          Nauka Jezusa prowadzi do jednego z najważniejszych odkryć: prawdziwa przemiana świata rozpoczyna się nie od oskarżania Boga ani innych ludzi, lecz od przemiany własnego serca. Pokora, rachunek sumienia, odpowiedzialność za własne czyny i gotowość do nawrócenia stanowią fundament życia chrześcijańskiego. Człowiek nie jest w stanie zmienić całego świata, ale może zmienić samego siebie. A właśnie od takich przemienionych serc Bóg rozpoczyna odnowę świata.

 

 

Od jutra chwilowa zmiana tematyki.

Natura Boga i Boskość Jezusa w ewangeliach

          Według Ewangelii Jezus mówił o naturze Boga, choć nie czynił tego w formie systematycznego wykładu filozoficznego. Jego nauczanie miało przede wszystkim charakter religijny i egzystencjalny – ukazywało, kim Bóg jest dla człowieka i jaką relację pragnie z nim nawiązać. Jezus potwierdzał podstawową prawdę wiary Izraela o istnieniu jednego Boga: "Jezus odpowiedział: <...> Pan Bóg nasz, Pan jest jeden" (Mk 12,29), jednocześnie objawiając Go jako Ojca. Zachęcał uczniów, aby zwracali się do Niego słowami „Ojcze nasz”, podkreślając bliskość Boga, Jego troskę i miłość wobec każdego człowieka.

          W rozmowie z Samarytanką Jezus powiedział: „Bóg jest duchem, dlatego ci, którzy Go czczą, powinni oddawać Mu cześć w duchu i prawdzie” (J 4,24). W ten sposób wskazał, że istoty Boga nie można sprowadzić do materialności ani ograniczyć do konkretnego miejsca kultu. Bóg przekracza świat materialny, a prawdziwe spotkanie z Nim dokonuje się przede wszystkim w ludzkim wnętrzu.

          Jezus nauczał również, że Bóg jest święty, sprawiedliwy i miłosierny. Nienawidzi zła, lecz nie odrzuca grzesznika – pragnie jego nawrócenia i ocalenia. W Kazaniu na Górze podkreślał powszechność Bożej dobroci: "sprawia, że słońce wschodzi nad złymi i nad dobrymi” (Mt 5,45). Bóg kocha wszystkich ludzi i każdemu daje możliwość odpowiedzi na Jego miłość.

          Szczególne miejsce w Ewangelii Jana zajmuje nauczanie Jezusa o Jego wyjątkowej relacji z Ojcem. Słowa: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy” (J 10,30) oraz "Kto Mnie zobaczył, zobaczył także Ojca” (J 14,9) stanowią dla chrześcijan objawienie boskiej natury Chrystusa i jedną z podstaw nauki o Trójcy Świętej. Judaizm i islam interpretują te wypowiedzi odmiennie, nie wyprowadzając z nich wniosku o Boskości Jezusa ani o istnieniu Trójcy.

          W konsekwencji Jezus nie tylko nauczał, jaki jest Bóg – kochający, miłosierny, święty i duchowy – lecz według wiary chrześcijańskiej objawiał Boga przez swoją własną osobę. W Nim, zgodnie z nauką Kościoła, Bóg stał się widzialny dla człowieka.

          Myśl tę można pogłębić, odwołując się do starotestamentalnego objawienia imienia Boga. W Księdze Wyjścia Bóg mówi do Mojżesza: "JESTEM, KTÓRY JESTEM” (Wj 3,14). Tradycja chrześcijańska odczytuje te słowa jako objawienie Boga istniejącego sam przez się, niezależnego od czegokolwiek, wiecznego i nieograniczonego. Hebrajskie imię Jahwe wskazuje na Tego, który istnieje w sposób samoistny i jest źródłem wszelkiego istnienia.

          Można jednak spojrzeć na to objawienie również z perspektywy filozoficznej. Sformułowanie „JESTEM” nie opisuje Boga jako statycznej substancji, lecz jako rzeczywistość, która nieustannie urzeczywistnia swoje istnienie. Istnienie Boga ujawnia się przez samo działanie, a nie przez przynależność do jakiejkolwiek kategorii bytów. W tym sensie można mówić o dynamicznym charakterze Bożego istnienia – nie oznacza ono zmienności Boga, lecz Jego nieograniczoną aktywność jako źródła wszelkiego bytu.

          Bóg pozostaje zarazem transcendentny i immanentny. Przekracza cały wszechświat, ale jednocześnie jest obecny w każdym stworzonym bycie, podtrzymując go w istnieniu. Ze względu na swoje przymioty może być określany jako Dobro, Miłość, Mądrość i Prawda. Ludzki język przypisuje Mu również wolę, świadomość i rozumność, choć należy pamiętać, że wszystkie te określenia mają charakter analogiczny i nie wyczerpują tajemnicy Jego natury.

          Ewangelia Jana przytacza także słowa Jezusa: "Ja nie jestem z tego świata” (por. J 17,14). Jeśli Stwórca przekracza porządek stworzenia, wówczas człowiek nie jest zdolny poznać Go w sposób całkowity. Poznanie Boga dokonuje się przede wszystkim przez Jego dzieła, Objawienie oraz doświadczenie duchowe ludzi, których tradycja nazywa prorokami, świętymi czy mistykami. Człowiek, dzięki rozumowi, może analizować rzeczywistość, dostrzegać związki między faktami i dochodzić do prawdopodobnych wniosków, jednak pełnia poznania Boga pozostaje poza jego możliwościami.

          Współcześni filozofowie, teologowie (Józef Tischner, Michał Heller) i niektórzy naukowcy próbują interpretować chrześcijańskie rozumienie Boga w świetle współczesnego obrazu świata. Zwracają uwagę, że rzeczywistość nie jest jedynie zbiorem materialnych przedmiotów, lecz posiada charakter dynamiczny i relacyjny. Dla człowieka świat jest rzeczywistością doświadczaną zmysłowo, dla mistyka – przestrzenią duchowego doświadczenia, natomiast fizyka opisuje go za pomocą abstrakcyjnych modeli matematycznych, w których podstawową rolę odgrywają pola kwantowe, prawdopodobieństwo i czasoprzestrzeń.

          Nie oznacza to oczywiście, że Jezus nauczał fizyki ani przewidywał współczesne teorie naukowe. Można jednak dostrzec pewną analogię: zarówno teologia, jak i fizyka próbują opisywać rzeczywistość wykraczającą poza bezpośrednie doświadczenie zmysłowe. W tym znaczeniu współczesny obraz świata może ułatwiać filozoficzną refleksję nad takimi pojęciami, jak preegzystencja Chrystusa, Trójca Święta czy Boża transcendencja. Nauka i teologia posługują się odmiennymi metodami poznania, lecz obie wskazują, że rzeczywistość jest znacznie głębsza i bardziej złożona, niż sugeruje codzienne doświadczenie.