Henoch (Enoch) jest postacią biblijną: "Henoch był [potomek Seta] ojcem Irada, Irad ojcem Mechujaela, a Mechujael ojcem Metuszaela, Metuszael zaś Lameka." (Rdz 4,18). Miał wiele synów i córek, wśród nich Mechujaeal ( Metuszelacha). W Starym Testamencie zawarto o nim niewiele informacji. Henoch został w nim opisany jako żyjący w tak wielkiej przyjaźni z Bogiem, "który „chodził z Bogiem” (Rdz 5,22.24), że nigdy nie umarł, lecz został w wieku 365 lat wzięty cieleśnie do Nieba (Rdz 5,22 i Hbr 11,5). Henoch jest jedyną postacią, oprócz proroka Eliasza, którego "wniebowzięcie" zostało wprost opisane w Piśmie Świętym. Jego życie stało się symbolem świętości, wierności i bliskiej relacji człowieka z Bogiem.
O Henochu wspomina również deuterokanoniczna Księga Syracha, ukazując go jako jedną z pozytywnych postaci w historii ludzkości. Wspomniany też jest w Ewangelii świętego Łukasza oraz w Liście do Hebrajczyków. Wielu autorów apokryfów wydawało swoje dzieła pod jego imieniem. Przykładem są Księgi Henocha.
Postać Henocha pojawia się również w Koranie, gdzie jest utożsamiana z prorokiem Idrisem (arab. Idrīs). W islamie należy on do grona świętych proroków i jest przedstawiany jako człowiek prawy, cierpliwy oraz całkowicie oddany Bogu. Koran wspomina, że Bóg "wyniósł go na wysokie miejsce” (Koran 19,56–57), co w tradycji muzułmańskiej bywa interpretowane jako szczególne wywyższenie Idrisa, a niekiedy również jako jego wzięcie do nieba.
W Liście św. Judy (brata Jakuba) 1,14–15 autor przytacza proroctwo przypisywane Henochowi: "Oto przyszedł Pan z miriadami swoich świętych, aby dokonać sądu nad wszystkimi…”. Tekst ten jest niemal dosłownym cytatem z 1 Księgi Henocha (1 Hen 1,9), jednego z najważniejszych utworów żydowskiej literatury apokaliptycznej okresu Drugiej Świątyni. Jest to jedyny przypadek w Nowym Testamencie, w którym autor biblijny cytuje tak wyraźnie dzieło należące do literatury pseudepigraficznej.
Fakt ten rodzi pytanie o relację między natchnieniem Pisma Świętego a wykorzystaniem źródeł pozakanonicznych. Dla współczesnego czytelnika może wydawać się zaskakujące, że autor księgi należącej do kanonu odwołuje się do utworu, który ostatecznie nie został uznany za księgę kanoniczną ani w judaizmie rabinicznym, ani w większości Kościołów chrześcijańskich. Wyjątek stanowi tradycja Kościoła etiopskiego, w której 1 Księga Henocha zachowała status księgi kanonicznej.
Współczesna biblistyka podkreśla jednak, że cytowanie utworu nie jest równoznaczne z uznaniem całego dzieła za natchnione. W świecie starożytnym autorzy często odwoływali się do tekstów powszechnie znanych i cieszących się autorytetem, wykorzystując je jako argument retoryczny lub świadectwo utrwalonej tradycji. Analogiczne zjawisko występuje również w innych księgach biblijnych. Autor Księgi Liczb (Lb 21,14) wspomina Księgę Wojen Pana, Jozue cytuje Księgę Sprawiedliwego (Joz 10,13), św. Paweł przywołuje słowa greckich poetów (Dz 17,28; Tt 1,12), nie oznacza to jednak, że dzieła te uzyskały status Pisma Świętego.
Istotne znaczenie ma również kontekst historyczny. W okresie Drugiej Świątyni literatura henochiczna cieszyła się ogromnym autorytetem w wielu środowiskach żydowskich. O jej popularności świadczą liczne aramejskie fragmenty odnalezione w Qumran, datowane na II–I w. przed Chr., co dowodzi, że 1 Księga Henocha była znana na długo przed powstaniem Nowego Testamentu. Jej wpływ widoczny jest nie tylko w Liście Judy, lecz także w licznych motywach apokaliptycznych obecnych w literaturze międzytestamentalnej oraz w niektórych tekstach nowotestamentalnych.
Zdaniem wielu badaczy, zwłaszcza Richarda Bauckhama, autor Listu Judy świadomie wykorzystuje autorytet tradycji henochicznej, ponieważ była ona dobrze znana adresatom listu. Cytat z 1 Hen 1,9 pełni funkcję argumentu potwierdzającego nieuchronność sądu Bożego nad fałszywymi nauczycielami. Nie jest to zatem rozstrzygnięcie kwestii kanoniczności Księgi Henocha, lecz zabieg retoryczny mający wzmocnić przesłanie listu. George W. E. Nickelsburg zwraca uwagę, że autor Listu Judy traktuje cytowane proroctwo jako autorytatywną tradycję religijną, nie rozstrzygając jednocześnie statusu całego dzieła.
Warto zauważyć, że proces kształtowania się kanonu biblijnego trwał kilka stuleci i zakończył się znacznie później niż powstanie większości ksiąg Nowego Testamentu. W czasach św. Judy granice kanonu nie były jeszcze w pełni ustalone, a wiele dzieł religijnych funkcjonowało równolegle z księgami uznawanymi później za kanoniczne. Autorzy nowotestamentalni posługiwali się zatem wspólnym dziedzictwem literackim i teologicznym swojej epoki, wybierając z niego treści służące głoszeniu Ewangelii.
List Judy 1,14–15 stanowi więc cenny przykład relacji między natchnieniem biblijnym a tradycją pozabiblijną. Pokazuje, że natchnienie odnosi się do autora i jego zamierzonego przekazu, a nie do wszystkich źródeł, z których korzystał. Cytowanie fragmentu dzieła pozakanonicznego oznacza uznanie wartości zawartej w nim tradycji lub argumentu, nie zaś potwierdzenie natchnienia czy kanoniczności całego utworu. Z tego względu obecność cytatu z 1 Księgi Henocha w Liście Judy nie stanowi argumentu za jej kanonicznym charakterem, lecz świadczy o znaczącym miejscu, jakie literatura henochiczna zajmowała w judaizmie przełomu er i w najwcześniejszym chrześcijaństwie.
Ksiega Henocha jedna z najstarszych ksiąg religijnych, nie została uwzględniona w Piśmie Świętym. Jest zaliczana do apokryfów i przedstawia wydarzenia oraz nauki, które nie weszły do kanonu biblijnego. Należy do najstarszych zachowanych żydowskich apokalips oraz jednym z najważniejszych utworów literatury międzytestamentalnej.
Księga Henocha mówi o postaci określanej jako Syn Człowieczy, Wybrany lub Sprawiedliwy, którą chrześcijaństwo interpretuje mesjańsko. Autor księgi nie używa jednak konsekwentnie tytułu „Mesjasz”.
2026-08-15
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz