Nie ulega wątpliwości, że Jezus swoim życiem, działalnością i nauczaniem stworzył fundament, na którym wyrosło chrześcijaństwo. Sam jednak nie pozostawił po sobie żadnego tekstu, który w sposób bezpośredni przedstawiałby Jego naukę. Kwestię przyczyn braku autorytatywnych świadectw pisanych omawiałem już wcześniej, dlatego nie będę do niej wracał.
W tym miejscu chciałbym skupić się na samych Ewangeliach i na przesłaniu ich autorów. Interesuje mnie cały kontekst powstania doktryny chrześcijańskiej, sposób, w jaki ewangeliści interpretowali osobę Jezusa, jego nauczanie oraz znaczenie jego życia i śmierci. W ich relacjach dostrzegam proces stopniowego kształtowania się doktryny, która z czasem stała się depozytem wiary chrześcijaństwa.
Autorami Ewangelii byli przede wszystkim wierzący Żydzi, głęboko zakorzenieni w tradycji judaizmu i wychowani w wierze w jednego Boga. Spotkanie z nauczaniem Jezusa oraz uznanie Go za Mesjasza wymagało od nich głębokiej wewnętrznej przemiany. Musieli na nowo zinterpretować własną tradycję religijną, odczytać znane im Pisma w innym świetle i pogodzić dotychczasowe przekonania z nowym doświadczeniem. Nie był to jedynie proces intelektualny, lecz także duchowy i egzystencjalny – przewartościowanie sposobu rozumienia Boga, przymierza, Prawa i oczekiwań mesjańskich. Trudno przypuszczać, aby tak głęboka przemiana nie odcisnęła wyraźnego piętna na sposobie, w jaki opisywali osobę Jezusa oraz znaczenie Jego nauczania.
Mateusz i Łukasz nie dokonali pełnego zerwania z dotychczasowym kanonem wiary żydowskiej. Przeciwnie, starali się ukazać nauczanie Jezusa jako naturalną kontynuację i wypełnienie tradycji starotestamentowej. Dlatego wielokrotnie odwołują się do tekstów Starego Testamentu, interpretując je jako zapowiedzi wydarzeń opisanych w Ewangeliach. W ich zamyśle nie chodziło o przedstawienie chrześcijaństwa jako religii całkowicie nowej, lecz jako dopełnienia tego, co – ich zdaniem – zostało zapowiedziane wcześniej. Autorem tej tezy był św. Augustyn z Hippony. Myśl ta została później przejęta i spopularyzowana w teologii chrześcijańskiej, m.in. w nauczaniu Kościoła katolickiego.
Egzegeci od dawna mierzą się z napięciem obecnym w przekazie ewangelicznym. Z jednej strony Jezus podkreśla, że nie przyszedł znieść Prawa ani Proroków, lecz je wypełnić. Z drugiej strony wiele elementów jego nauczania ma charakter wyraźnie nowatorski, a niekiedy wręcz rewolucyjny. Dotyczy to zarówno sposobu rozumienia Prawa, jak i akcentów położonych na miłosierdzie, przebaczenie, relację z Bogiem czy uniwersalny charakter zbawienia.
To napięcie między deklarowaną ciągłością a rzeczywistą nowością stało się jednym z najważniejszych zagadnień interpretacyjnych. Jedni widzą w nauczaniu Jezusa przede wszystkim rozwinięcie i pogłębienie tradycji judaizmu, inni dostrzegają w nim zasadniczą zmianę sposobu rozumienia Boga, człowieka i religii. Bez względu na przyjętą interpretację trudno zaprzeczyć, że przesłanie Jezusa stało się impulsem do powstania nowej wspólnoty religijnej, która z czasem wykształciła własną tożsamość i doktrynę.
Dobrym przykładem twórczej interpretacji są genealogie Jezusa. Mateusz i Łukasz przedstawiają dwie wyraźnie odmienne wersje jego rodowodu, co wskazuje, że korzystali z różnych tradycji i podporządkowali swoje opowiadania odmiennym celom teologicznym. Mateusz rozpoczyna genealogię od Abrahama i prowadzi ją przez Dawida, podkreślając mesjańskie pochodzenie Jezusa oraz jego związek z historią Izraela. Łukasz natomiast wyprowadza rodowód aż do Adama, ukazując Jezusa jako postać należącą do całej ludzkości. Różnice między obiema genealogiami trudno wyjaśnić wyłącznie historycznie. Znacznie bardziej przekonujące wydaje się przypuszczenie, że autorzy nie dysponowali jednolitą tradycją genealogiczną i świadomie nadali swoim rodowodom określone znaczenie teologiczne. Genealogie nie pełnią więc jedynie funkcji kronikarskiej, lecz przede wszystkim interpretacyjną – mają powiedzieć czytelnikowi, kim jest Jezus i jakie miejsce zajmuje w historii zbawienia.
Przykład ten dobrze ilustruje szersze zjawisko obecne w całych Ewangeliach. Ich autorzy nie ograniczali się do roli kronikarzy. Byli przede wszystkim świadkami wiary i teologami, którzy interpretowali życie Jezusa w świetle własnych przekonań religijnych oraz doświadczenia pierwszych wspólnot chrześcijańskich. To właśnie dlatego Ewangelie są zarazem źródłem historycznym i dziełem teologicznym – opisem wydarzeń oraz próbą wyjaśnienia ich sensu. W tej podwójnej perspektywie należy szukać klucza do zrozumienia zarówno ich podobieństw, jak i różnic.
Można zatem z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że każdy z ewangelistów przedstawia własną koncepcję teologiczną i własny sposób rozumienia osoby Jezusa oraz znaczenia jego misji. Łączy ich przekonanie o jego wyjątkowej roli, jednak akcenty rozkładają odmiennie, podporządkowując narrację celom religijnym i potrzebom wspólnot, do których kierowali swoje pisma. Dopiero zestawienie i kompilacja czterech Ewangelii stworzyły wielowymiarowy obraz Jezusa, który stał się jednym z podstawowych filarów kształtującej się doktryny chrześcijańskiej. cdn.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz