Wracam do tematu reinkarnacji nie dlatego, że stałem się zwolennikiem hipotezy o jej istnieniu, lecz dlatego, że o reinkarnacji mówi i pisze wiele osób, a opisy przypadków przypisywanych temu zjawisku są na tyle interesujące, że trudno przejść obok nich obojętnie. Chcę więc tym razem spojrzeć na reinkarnację nie od strony samej wiary w nią, lecz od strony faktu występowania określonych relacji i prób ich wyjaśnienia. Interesuje mnie zatem przede wszystkim zjawisko, jego dokumentowanie oraz pytanie, czy można je interpretować także inaczej niż poprzez założenie kolejnego wcielenia.
Jednym z najbardziej znanych badaczy tego zagadnienia był Ian Stevenson (1918–2007), psychiatra związany z University of Virginia. Przez kilkadziesiąt lat zbierał, dokumentował i analizował przypadki dzieci twierdzących, że pamiętają wydarzenia z życia osoby, którą miały być w poprzednim wcieleniu. Nie poprzestawał przy tym na samych opowieściach dzieci. Starał się sprawdzać podawane przez nie informacje i porównywać je z faktami dotyczącymi konkretnych, zmarłych osób.
W jego materiałach pojawiały się przypadki spontanicznych wspomnień rzekomego poprzedniego życia, szczegółowych informacji o miejscach, osobach i wydarzeniach, a nawet opisów okoliczności śmierci, które miały odpowiadać faktom znanym z biografii zmarłych. Stevenson zwracał również uwagę na znamiona i wady wrodzone, które w niektórych przypadkach wiązał z obrażeniami lub ranami odniesionymi przez zmarłą osobę. Co istotne, podobne relacje pochodziły z różnych krajów i kultur, a więc nie były ograniczone wyłącznie do jednego kręgu religijnego czy kulturowego.
Nie oznaczało to jednak, że Stevenson uważał reinkarnację za udowodnioną. Wręcz przeciwnie. Określał swoje przypadki „sugerujące reinkarnację” albo „wskazujące na możliwość reinkarnacji”. To rozróżnienie jest bardzo ważne. Stwierdzenie, że jakiś przypadek jest trudny do wyjaśnienia, nie jest przecież równoznaczne ze stwierdzeniem, że znamy jego wyjaśnienie.
Można bowiem przyjąć, że dziecko rzeczywiście wypowiedziało określone słowa, podało konkretne informacje, a później okazało się, że część z nich odpowiada faktom dotyczącym zmarłej osoby. Jest to pewien fakt wymagający wyjaśnienia. Czym innym jest jednak odpowiedź na pytanie, skąd te informacje się wzięły. Tutaj rozpoczyna się dopiero właściwy problem.
Możliwe są przecież różne wyjaśnienia. Dziecko mogło uzyskać informacje w sposób zwyczajny, mogło usłyszeć je od rodziny lub innych osób, mogło je nieświadomie przejąć, a następnie zapamiętać jako własne. Możliwe są również konfabulacja, fantazjowanie, sugestia, przypadkowa zbieżność informacji, a w niektórych sytuacjach także świadome oszustwo. Dopiero gdy takie możliwości zostaną wykluczone, pojawia się pytanie, czy mamy do czynienia ze zjawiskiem, którego nie potrafimy wyjaśnić przy pomocy znanych mechanizmów.
I właśnie w tym miejscu chciałbym powrócić do pojęcia, którego niedawno przywoływałem — «Stanu Prawdy».
W filozoteizmie, czyli rozwijanej przeze mnie własnej metodzie interpretowania rzeczywistości, Stan Prawdy jest hipotetyczną przestrzenią (wirtualną), w której zapisane są wszystkie wydarzenia, jakie miały miejsce w historii. Nie chodzi tu o pamięć pojedynczego człowieka ani o zwykłe archiwum dokumentów. Mam na myśli coś znacznie bardziej podstawowego: hipotetyczny zapis rzeczywistości, w którym znajdują się informacje o tym, co się wydarzyło.
Jeżeli taka przestrzeń rzeczywiście istnieje, pojawia się możliwość postawienia pytania, czy człowiek może w pewnych szczególnych okolicznościach uzyskać dostęp do zawartych w niej informacji. Nie musiałby wówczas pamiętać własnego poprzedniego życia. Mógłby natomiast odczytywać informacje dotyczące życia innego człowieka, a następnie doświadczać ich w taki sposób, jakby były one jego własnymi wspomnieniami.
Taka interpretacja prowadziłaby do zasadniczej zmiany sposobu patrzenia na niektóre przypadki przypisywane reinkarnacji. Zamiast pytać wyłącznie: „Czy ten człowiek żył wcześniej?”, można byłoby zapytać: „Skąd ten człowiek uzyskał informacje o wydarzeniach, których sam nie przeżył?”. Są to dwa różne pytania i nie muszą prowadzić do tej samej odpowiedzi.
Jeżeli bowiem informacja może istnieć niezależnie od osoby, która ją później odczytuje, to samo posiadanie takiej informacji nie musi jeszcze oznaczać, że osoba odczytująca była wcześniej uczestnikiem opisywanych wydarzeń. Możliwe byłoby więc rozdzielenie źródła informacji od osoby, która tę informację odbiera.
Tak właśnie można, w ramach filozoteizmu, rozumieć niektóre doświadczenia mistyczne i religijne. W historii ludzkości nie brakowało ludzi, którzy twierdzili, że otrzymują wiedzę, której nie zdobyli poprzez zwykłe doświadczenie. Hagiografowie, mistycy, prorocy czy ludzie określani jako natchnieni przekazywali następnie te doświadczenia za pomocą ludzkiego języka. To, co zostało odczytane, było więc retransmitowane w postaci słów, opowieści i zapisów.
W tym sensie można również spojrzeć na przekazy religijne. Człowiek może mieć doświadczenie, które interpretuje jako kontakt z Bogiem, objawienie lub natchnienie, a następnie przekazać je innym ludziom za pomocą dostępnych mu pojęć i języka. W mojej koncepcji można powiedzieć, że słuchanie Boga jest odczytywaniem Stanu Prawdy. Pisałem o tym wcześniej: „Słuchanie Boga jest odczytywaniem stanu Prawdy” ("Nowatorskie koncepcje teologiczne", Coriolanum, Kielce, s. 63).
Nie twierdzę oczywiście, że w ten sposób można wyjaśnić wszystkie doświadczenia religijne ani że istnienie «Stanu Prawdy» zostało naukowo dowiedzione. Jest to hipoteza filozoficzna, którą proponuję jako element własnej metody interpretacji rzeczywistości. Jej znaczenie polega dla mnie przede wszystkim na tym, że pozwala postawić inne pytania wobec zjawisk, które dotychczas wyjaśniano przede wszystkim w kategoriach religijnych lub paranormalnych.
Do tej koncepcji należy także moje przekonanie, że każdemu wydarzeniu zachodzącemu w rzeczywistości widzialnej towarzyszy światło. Światło nie znika natychmiast wraz z wydarzeniem, lecz rozchodzi się w przestrzeni i niesie informację o tym, co się wydarzyło. W zwykłym doświadczeniu człowiek odbiera tylko niewielką część tej informacji i robi to za pomocą ograniczonych możliwości swoich zmysłów. Można jednak postawić hipotezę, że istnieją sposoby odbierania informacji, których jeszcze nie potrafimy opisać ani wyjaśnić.
Tę szczególną możliwość nazwałem »Stanem Prawdy». Nie chodzi więc wyłącznie o samą przestrzeń, w której informacja miałaby być zapisana, ale również o możliwość jej odczytania. Stan Prawdy można zatem rozumieć jednocześnie jako hipotetyczny uniwersalny zapis rzeczywistości oraz jako stan świadomości umożliwiający dostęp do zawartych w nim informacji.
Jeżeli przyjąć taką hipotezę, przypadki przypisywane reinkarnacji można rozpatrywać w nowym świetle. Dziecko może rzeczywiście mówić rzeczy, których nie powinno znać. Informacje mogą rzeczywiście odpowiadać faktom dotyczącym osoby zmarłej. Nie wynika z tego jednak automatycznie, że dziecko jest ponownym wcieleniem tej osoby. Można bowiem postawić alternatywną hipotezę: dziecko odczytuje informacje o cudzym życiu ze «Stanu Prawdy».
W takim przypadku nie byłoby konieczne przyjmowanie koncepcji «wędrówki dusz». Nie byłoby również konieczne zakładanie, że jedna osobowość po śmierci zostaje przeniesiona do innego organizmu. Wystarczyłoby założenie, że informacja o wydarzeniu pozostaje dostępna i że w pewnych wyjątkowych sytuacjach człowiek może ją odczytać.
Byłoby to zatem zupełnie inne rozumienie tego, co nazywamy „pamięcią poprzedniego życia”. Być może nie jest to pamięć w znaczeniu, w jakim pamiętamy własne dzieciństwo. Być może jest to dostęp do informacji o wydarzeniach, które rzeczywiście miały miejsce, ale których osoba odczytująca sama nigdy nie przeżyła.
Oczywiście również ta koncepcja wymaga dowodów. Nie chciałbym popełnić błędu polegającego na zastąpieniu jednej niewykazanej hipotezy inną niewykazaną hipotezą. Jeżeli krytykujemy reinkarnację za brak wystarczających dowodów, musimy z równą ostrożnością traktować «Stan Prawdy». Nie może on być odpowiedzią tylko dlatego, że jest zgodny z naszym światopoglądem.
Właściwa postawa powinna więc polegać na pozostawieniu pytania otwartego.
Reinkarnacja może być jednym z możliwych wyjaśnień niezwykłych przypadków dzieci twierdzących, że pamiętają poprzednie życie. Innym wyjaśnieniem mogą być mechanizmy psychologiczne i społeczne. Jeszcze innym — uzyskanie informacji w sposób, którego obecnie nie potrafimy wyjaśnić. A w ramach filozoteizmu można postawić hipotezę, że informacja ta pochodzi ze «Stanu Prawdy».
Nie wiem, czy tak właśnie jest. I właśnie dlatego nie chcę przedstawiać tej koncepcji jako dowiedzionej prawdy. Traktuję ją jako pytanie skierowane do rzeczywistości.
Być może największą wartością takich pytań nie jest natychmiastowe znalezienie odpowiedzi, lecz poszerzenie pola możliwych wyjaśnień. Reinkarnacja nie musi być ani przyjęta, ani odrzucona tylko na podstawie niezwykłych opowieści. Można najpierw zapytać, czy informacja o przeszłości może istnieć niezależnie od pamięci człowieka i czy człowiek może mieć do niej dostęp.
Jeżeli odpowiedź na to pytanie byłaby kiedyś twierdząca, wówczas wiele zjawisk, które dziś nazywamy tajemniczymi, mogłoby otrzymać zupełnie nowe wyjaśnienie.
A wtedy pytanie o reinkarnację przestałoby być wyłącznie pytaniem o to, kto żył wcześniej, a stałoby się pytaniem o coś bardziej fundamentalnego: gdzie znajduje się informacja o tym, co już się wydarzyło, i czy człowiek może ją odczytać?
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz