Pomimo że niewola babilońska nie wiązała się z całkowitym wyniszczeniem narodu ani z powszechnym uciskiem, wśród Izraelitów narastała niepewność dotycząca przyszłości ich wspólnoty oraz zachowania własnej tożsamości. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabrało kapłaństwo, które stopniowo przejęło rolę duchowego przywódcy i strażnika tradycji religijnej. Wobec utraty monarchii oraz świątyni to właśnie religia stała się najważniejszym czynnikiem integrującym naród. Chociaż społeczeństwo izraelskie pozostawało pod wpływem różnorodnych kultów i tradycji religijnych, coraz wyraźniej umacniał się jahwizm. Wiara w Jahwe nie tylko pozwoliła zachować odrębność religijną i narodową Izraelitów, lecz także stworzyła fundament dla odnowy życia religijnego i społecznego po zakończeniu okresu wygnania.
Kapłani i uczeni w Piśmie dysponowali licznymi tradycjami oraz tekstami teologicznymi pochodzącymi z różnych okresów historii Izraela. Poszczególne przekazy różniły się między sobą stylem, słownictwem, akcentami teologicznymi, a niekiedy także szczegółami opisywanych wydarzeń. Zamiast eliminować te różnice, redaktorzy postanowili zachować bogactwo odziedziczonych tradycji, dokonując ich starannej kompilacji i redakcji. Dzięki temu powstało dzieło, które nie zaciera wcześniejszych świadectw wiary, lecz ukazuje ich wzajemne dopełnianie się.
Według klasycznej teoriii Wellhausena tradycje teologiczne można podzielić na dokumenty: JEDP. Najstarszą warstwę Pięcioksięgu stanowi tradycja jahwistyczna (J), której początki datuje się na X w. przed Chr. w Królestwie Judy. W IX–VIII w. przed Chr., na terenie Królestwa Izraela, ukształtowała się tradycja elohistyczna (E). Kolejnym etapem był rozwój tradycji deuteronomicznej (D), związanej z reformą religijną króla Jozjasza pod koniec VII w. przed Chr., która była rozwijana również w czasie wygnania babilońskiego i ostatecznie ukształtowała się w okresie powygnaniowym. Ostatnią wielką tradycją była tradycja kapłańska (P), powstała głównie podczas wygnania i we wczesnym okresie po powrocie z Babilonii, w VI–V w. przed Chr. Ostateczna redakcja Pięcioksięgu nastąpiła najprawdopodobniej około IV w. przed Chr., kiedy połączono te tradycje w jedno spójne dzieło.
Proces redakcji Pięcioksięgu świadczy o dużym szacunku redaktorów wobec przekazanej tradycji. Nie dążyli oni do ujednolicenia wszystkich tekstów ani do usunięcia występujących między nimi różnic, lecz zachowali różnorodność świadectw wiary, widząc w niej wartość dla kolejnych pokoleń. W ten sposób Pięcioksiąg stał się nie tylko zbiorem dawnych tekstów, ale przede wszystkim świadectwem stopniowego objawiania się Boga w historii Izraela oraz dojrzewania wiary ludu wybranego. Same teksty nie stanowią jeszcze pełni wiary; są one jej nośnikiem i zaproszeniem do osobistego spotkania z Bogiem. Wiara rodzi się bowiem z przyjęcia objawionego słowa i dojrzewa w sercu człowieka oraz we wspólnocie wierzących.
We współczesnej biblistyce klasyczna teoria Wellhausena jest nadal bardzo wpływowa, ale nie jest już przyjmowana w swojej pierwotnej postaci. Wielu badaczy uważa dziś, że proces powstawania Pięcioksięgu był bardziej złożony i nie zawsze da się wyraźnie oddzielić cztery dokumenty.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz