Papieże cd. 72

Papież Pius VIII (1829–1830)  sprawował  władzę jedynie półtora roku. Był ciężko chory. Być może artretyzm spowodował, że miał stale przekrzywioną głowę. Chciał kontynuować politykę Piusa VII. Uczynił wszystko aby położyć kres brutalnemu postępowaniu policji.

 

Papież Grzegorz XVI (1831–1846) reprezentował dwie postawy: papieża, skromnego i bezinteresownego mnicha i fatalnego przywódcę państwa. Jako głowa państwa nie potrafił sprostać wyzwaniom epoki. Karbonariusze walczyli o zjednoczenie Włoch. Zamiast próbować metod politycznych wezwał austriackie wojska do wsparcia swoich absolutystycznych rządów. Wszędzie dopatrywał się działania szatana. Nie tolerował krytyki. Nie był wolny od nepotyzmu. Miał kochankę, żonę papieskiego szambelana.  Potępił w Polsce powstanie listopadowe i napiętnował udział w nim duchowieństwa polskiego.

Papież Pius IX (1846–1878) był człowiekiem łagodnym, pobożnym, dbał o dobro publiczne i los poddanych. Posiadał urok osobisty. Był przystojny, nieugięty, ale zarazem miał nieobliczalny temperament. Ogłosił amnestie. Początkowo uwielbiany, stopniowo tracił kredyt zaufania za brak zrozumienia w dążeniach narodowościowych i konserwatyzm. Na początku starał się reformować państwo.  W 1849 roku proklamowano Republikę  Rzymską, pozbawiając papieża władzy świeckiej. Pozostawiono mu jedynie prawo pełnienia funkcji religijnych. Papież wezwał Francję, Austrię, Hiszpanię i Neapol do interwencji zbrojnej na rzecz papieża. Nastąpiła restauracja władzy papieskiej. Wszystko wróciło do poprzedniego porządku. Opozycja skupiła się na jednym zadaniu, likwidacji Państwa Kościelnego. Premier sardyński zjednoczył państwa italskie. Wiktor Emmanuel II został ogłoszony królem. Papież nałożył ekskomunikę na opozycję. Wojska piemonckie pokonały oddziały papieskie. Władza Piusa IX obejmowała już tylko Rzym i okolice. Reszta przeszła do powstałego w 1861  r. Królestwa Włoch. Papież przez 10 lat był chroniony przez wojska francuskie, ale i one musiały opuścić Rzym. W 1870 roku siły włoskie opanowały miasto i zostało włączone do państwa włoskiego. W prawie gwarancyjnym z 13 maja 1871 r. rząd włoski ogłosił papieża osobą suwerenną i nietykalną; ustalił dla niego rentę, dotację oraz przyznał mu pałac w Watykanie, na Lateranie oraz willę w Castel Gandolfo wraz z przyległościami. Papież odmówił (non possumus) i uznał się za więźnia.

          8 grudnia 1854 roku papież ogłosił dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny.  Ogłosił encyklikę Quanta cura potępiająca racjonalizm, gallikanizm, etatyzm, socjalizm, wolność prasy, równość kultów wobec prawa, całkowita wolność sumienia, krytykę religii katolickiej i inne. W syllabusie (skrócona wersja encykliki)  zestawiono 80 błędnych poglądów i uznano za niedopuszczalne stwierdzenie, że papież może i powinien pogodzić się z postępem, liberalizmem i nowoczesną cywilizacją.  Syllabus został źle przyjęty przez liberalnych katolików Europy. Napoleon III zabronił jej publikacji.

          W 1869  roku papież zwołał Sobór Watykański I (XX Sobór Powszechny). Po dramatycznych posiedzeniach ogłoszono dogmat o nieomylności papieża. Przeciwnicy powoływali się na papieży Honoriusza I, Liberiusza, Wigiliusza, Jana XXII, którzy nie wykazali się nieomylnością w sprawach wiary. Sobór Watykański I stał się przyczyną powstania schizmy w Kościele. Tak zakończył się jeden z najdłuższych w historii pontyfikat papieski. Za jego panowaniu nasilił się antyklerykalizm.  Gdy po trzech latach przenoszono zwłoki papieża do kościoła Świętego Wawrzyńca za Murami, trzeba było to uczynić nocą, ukradkiem i z policyjna eskortą.

 

Oświecenie cz. 4

 

Voltaire (Wolter), a właściwie to Francois-Marie Arouet ur. Się 21.11.1694 w Paryżu, zm. 30.05.1778. Był pisarzem, filozofem, dramaturgiem i historykiem.  Zachowało się 23 tys. jego listów. Szokował krytycyzmem i śmiałością przekonań. Był znany i bardzo popularny na całym świecie. Przez sprzeczne poglądy był identyfikowany jako patron ateistów, deistów, czy rewolucjonistów. Voltaire nie reprezentował osobnego ideologii. Był zwolennikiem liberalizmu, traktującym z rezerwą każdą religię i ideologię. Zachwycał się Anglią i ich osiągnięciami. Studiował Izaaka Newtona, filozofa Johna Locke’a. Będąc na emigracji wdawał się w spory z miejscowymi etablami. W końcu osiadł w posiadłości Feney blisko Genewy. Tu dał się poznać jako utalentowany zarządca. Dwa miesiące przed śmiercią wstąpił do loży masońskiej. Swoje życie podsumował słowami: Umieram wielbiąc Boga, kochając przyjaciół, nienawidząc wrogów, nie cierpiąc przesądów.

          Poglądy Voltaira są dość podobne do filozoteizmu, w tym:  racjonalne podejście do wiary, nieufność dogmatom jako przyczynie nietolerancji, braku wolności, prześladowań i niesprawiedliwości. Voltaire uważał, że należy pozbyć się przesądów religii objawionej i przyjąć religię rozumową (naturalną, deizm). Dostrzegał użyteczność religii w sferze moralnej. Jak mawiał: Gdyby Boga nie było, należałoby Go wymyślić.  Filozoteizm nie odrzuca objawienia w religii judaistycznej, choć mocno akcentuje objawienie naturalne. Deizm uważa za koncepcję fałszywą. Bóg towarzyszy człowiekowi w każdej chwili  jego życia.

          Voltaire odnosił się do wrogo do kościołów chrześcijańskich, judaizmu i islamu. Denerwował go fanatyzm religijny. Z drugiej strony potępiał ateizm. Deklarował wiarę w Boga jako „pra-przyczynę” wszystkiego. Był tolerancyjny. Ja mówił: Nie zgadzam się z tym co mówisz, ale oddam życie, abyś miał prawo to powiedzieć. Słowa własne wprowadzał w czyn. Był obrońcą w wielu procesach. Bronił ofiary fanatyzmu religijnego i archaicznego prawa.

          Voltaire nie do końca był konsekwentny w swoich poglądach. Uczestniczył w handlu niewolnikami. Popierał absolutyzm, potępiał demokrację, ostro zwalczał ludzi o odmiennych, niż swoje poglądach. Ideą był dla niego mądry władca, a więc był zwolennikiem absolutyzmu, ale w duchu oświeceniowym. Chwalił Katarzynę II oraz Prusy. Akceptował rozbiory w Polsce i uważał to za genialne posunięcie. 

          Można być geniuszem, głosić postępowe poglądy, a z drugiej strony nie ogarniać całości zdarzeń politycznych, czy moralnych. Tak bywa, że za życia człowieka wychodzi na wierzch prawdziwa natura, która w środku jest moralnie zaburzona. Mówiąc wprost: mądry, a głupi.  Ta inwektywa jest bardzo trafna i bardzo pospolita. Każdy musi dochodzić do własnej doskonałości, Nie wszystkim jednak na to starcza czasu.

Papieże cd. 71

Papież Pius VII (1800–1823)  był łagodnym, skromnym, delikatnym a zarazem odważnym duszpasterzem. Od początku wykazywał niezależność. Podpisał z rządem francuskim konkordat, który obowiązywał aż do 1905 roku. Katolicyzm uznano za religię większości Francuzów. Biskupi i proboszczowie mieli otrzymywać uposażenie od rządu. Ustalenia te pogrzebały gallikanizm biskupi i zlikwidowały schizmę w Kościele francuskim. Napoleon Bonaparte dołączył 77 własnych Artykułów do konkordatu, w których zachowano praktykę gallikańską, w tym cenzurowanie kontaktów kleru z papiestwem. Napoleon był trudnym przeciwnikiem. Narzucał własne prawa (rozwody), a papież bronił się przed nimi. Po pokonaniu Austrii Napoleon włączył Państwo Kościelne do Francji, a Rzym ogłosił wolnym miastem. Papieżowi przyznał dochody w  wysokości 2 mln franków, ale zażądał od niego zrzeczenie się władzy świeckiej. Pius VII uświadomił sobie, że przyjmując pensję stanie się zwykłym urzędnikiem, podporządkowanym francuskiemu rządowi. Papież rzucił ekskomunikę bezosobowo na najeźdźców, nie wymieniając Napoleona. Papież został porwany. Odmawiał oddania władzy świeckiej. W 1810 przyłączono Państwo Kościelne do cesarstwa. Zniesiono wszystkie klasztory i  17 biskupstw.  Papież protestował. Za karę pozbawiono go książek, papieru do pisania, atramentu, a nawet zabrano mu pierścień rybaka. Po klęsce pod Waterloo oraz Kongresie Wiedeńskim w 1815 przywrócono istnienie Państwa Kościelnego. Tym samym przeszkodzono w zjednoczeniu Italii.  Papież kasował prawa i przywileje napoleońskie, Przywrócił trybunał inkwizycyjny bez prawa stosowania tortur. Obsadził duchownymi wyższe stanowiska. W Rzymie zniesiono oświetlenie ulic, zakazano szczepień przeciw ospie, uznając je za nieludzkie. Prześladowano księży, którzy niegdyś złożyli przysięgę na wierność papieżowi.    W 1814 Pius VII przywrócił do istnienia zakon jezuitów. W 1816 potępił protestanckie Towarzystwo Biblijne, a we wrześniu 1821 masonerię, Papież zrobił wiele dla Rzymu. Konserwował jego zabytki.

 

Papież Leon XII (1823–1829) kiedy przyjmował tiarę, siedemnastokrotnie przyjmował Ostatnie Namaszczenie. Jak sam mawiał: wybraliście trupa. Leon XII próbował niszczyć dzieła poprzednika. Nie był lubiany przez nikogo. Powróciły piękne lata inkwizycji i polowania na czarownice. Ścigano zwłaszcza nacjonalistów, którzy dążyli do zjednoczenia Włoch. Ginęli złoczyńcy, ale i patrioci. Powróciły czasy zamkniętych gett i konfiskata majątków. Sankcjonował donosicielstwo.  Leon zakazał tłumaczenia Biblii na języki narodowe. Zabroniono szczepień na ospę. Mieszkańcy miasta musieli pod karą więzienia dopełniać spowiedzi wielkanocnej. Papież czuwał nad wdrożeniem wiele ulepszeń, zarówno w Kurii jak i poza nią. Wspierał misje na Wschodzie, zakładał organizacje dobroczynne, budował akademie i biblioteki.

Oświecenie cd. 3

George Berkeley ur. się 12.03.1685 w Dysert Castle, zm. 14.01.1753. Był  myślicielem, biskupem i misjonarzem anglikańskim. Interesował się ludzkim poznaniem. Gdy miał 25 lat napisał dzieło Traktat o zasadach poznania ludzkiego, w którym zawarł podstawy swojego systemu filozoficznego zwanego idealizmem empirycznym, idealizmem subiektywnym albo immaterializmem. Jak twierdził, pewność można mieć jeżeli coś ogląda się tu i teraz. W innych przypadkach to przypuszczenia. Jeżeli odwróci się głowę, to słabnie pewność, czy obiekt przed chwilą obserwowany jeszcze jest na swoim miejscu. Poza tym, do człowieka dochodzą jedynie bodźce, a nie sam obiekt. Operuje się w zasadzie pojęciami, a nie faktycznymi obiektami. Jak mówił: być oznacza być (przez kogoś) spostrzegany. To co zostało utrwalone w pamięci nie oznacza, że istnieje naprawdę.  Rozsądniej jest więc uznać, że czegoś takiego jak byt nie istnieje, a jest jedynie to co w danej chwili dostrzegalne. Wiedza o rzeczach jest zawarta w ludzkich umysłach. Rzeczy w umysłach maja jednak jakąś postać. Skoro nie ma bytów materialnych, to skąd bierze się forma rzeczy już poznanych?. Berkeley nie bardzo umiał odpowiedzieć na to pytanie. Włączył do swojej filozofii Boga, który za każdym razem generuje bodźce, stąd znajomość formy. Koncepcja zupełnie nieudana, choć wskazująca, że Berkeley był człowiekiem wierzącym.

          Genialne rozważania uczonego nie znalazły właściwego rozwiązania. George Berkely był bardzo blisko prawdy fizykalnej. Dzisiaj nauka jest już pewna, że nie ma substancji zwanej materią.  Podłoże i forma biorą się z konfiguracji energii. Kłębek energetyczny przyjmuje własności, które ludzkość poznała z oglądu zmysłowego. Za każdym razem jest to złudzenie. Świat jest przeźroczysty, a w nim jedynie energia, którą tchnął Bóg swoją mocą.

          Warto śledzić historię rozwoju myśli Oświecenia oraz jak dochodzono do karkołomnych wyników. Ludzie Oświecenia nie umieli do końca skorzystać z dobrodziejstwa poznawczego. Czuli jednak, że nie jest tak, jak się im jawi świat. Jedni uczeni inspirowali drugich. Prawda była okrążana. Brakowało badań wymagających wysokiej techniki przyrządów pomiarowych. Nic nie wiedziano o kwantach, fizyce molekularnej, zjawiskach optycznych itp. W umysłach rodziły się idee, koncepcje, modele konceptualne. Dla człowieka miłującego historię odkrywania prawdy, okres Oświecenia jest fascynującym poligonem ludzkich poszukiwań.

 

 

 

Papieże cd. 70

Papież Klemens XIII (1758–1769) był prawdziwym Duszpasterzem. Nie szczędził złota gdy trzeba było nakarmić lud w okresie głodu. Chronił uciekinierów z Lacjum i z południowych Włoch (1763–1764). Ofiarność papieża sprawiła, że wybaczano mu nabożność graniczącą z bigoterią. Urażony nagością posągów nakazał ich okrywanie. Z drugiej strony wspierał hojnie artystów i uczonych. W Europie coraz większy był nacisk na papieża, aby rozwiązać znienawidzony zakon jezuitów. Papież powołał komisję do rozwiązania tego problemu. Pod wpływem wielkich emocji z tym związanych papież zmarł w przeddzień posiedzenia komisji.

 

Papież Klemens XIV (1769–1774) początkowo chciał reformować zakon jezuicki, ale odradzono mu to. W 1773 roku zakon został rozwiązany. Blisko 23000 jezuitów musiał opuścić klasztory, zamknąć 679 kolegiów, 176 seminariów i ponad 400 siedzib, a w misjach pozostawić samym sobie setki tysięcy neofitów. Zakony ostały się jedynie w Prusach i w Rosji dzięki niekatolickim władcom. Nie chcieli pozbawiać swej młodzieży doskonałych nauczycieli. Papież usiłował zapobiec pierwszemu rozbiorowi Polski przez Prusy, Rosję i Austrię

 

Papież Pius VI (1775–1799) był pobożnym, dobrym, sprawiedliwym  papieżem. Nie wolny od nepotyzmu. Jego pontyfikat przypadł na czas wielkich ruchów rewolucyjnych we Francji. Papież próbował przeciwstawić się nowym trendom takim jak: etatyzm (zwierzchność władz państwowych nad Kościołem), gallikanizm, józefinizm, febronianizm. W 1783 roku zniesiono na Sycylii inkwizycję i ogólne sądownictwo kościelne na świeckimi w sprawach wiary. Pod władzą papieską usuwał się grunt. W wielu sprawach omijano go. Pius VI był całkowicie bezradny wobec Rewolucji Francuskiej. We Francji wybory biskupów i proboszczów powierzono Kościołowi francuskiemu bez prawa komunikowania się w tej kwestii z Rzymem. Papież popełnił błąd zawieszając kapłanów, którzy zgodzili się złożyć przysięgę wierności Republice Francuskiej. Tym posunięciem podzielił  kler na dwa obozy. W 1795 Napoleon Bonaparte (1769–1822) wkroczył do Italii i zajął Mediolan. Gdy papież szukał pomocy w Austrii Napoleon zajął Rzym. Papież zawarł z nim ugodę, ale kosztem wielu ziem: Awinionu, Venaissin, Bolonii, Ferrary i Romanii. W rezultacie papież został uwięziony. W tym czasie pięćset wozów unosiło do Paryża łup Bonapartego, w tym cenne dzieł sztuki.

          W 1791 roku papież uznał Konstytucję 3 Maja, pod warunkiem, że prawa Kościoła katolickiego w Polsce nie będą naruszone. W 1795 potępił powstanie kościuszkowskie.

Oświecenie cz.2

John Locke ur. 29.08.1632 w Wrington, zm. 28.10.1704. Był angielskim filozofem, lekarzem, politykiem i ekonomistą. Twórca klasycznej postaci empiryzmu oraz podstaw teoretycznych rządów demokratycznych. Otrzymał staranne wykształcenie. Miał okazję poznać takich uczonych jak: Robert Boyle’a czy Izaaka Newtona. Pod wpływem racjonalistycznej filozofii Kartezjusza oraz empirystycznymi koncepcjami Bacona napisał pierwsza wersję swego dzieła: Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego. Locke miał okazję poznać mechanizmy administracji państwowych. Jak głosi legenda, w czasie podróży służbowych po koloniach Anglii napisał konstytucję dla stanu Karoliny. Po wykryciu spisku przeciw królowi Karolowi II musiał uciekać z Anglii. Wrócił dopiero po jego śmierci. Johne Lock zajmował się teorią poznania. Stworzył w tym celu aparat pojęciowy (idea prosta – drzewo, idea złożona – drzewostan), który został przyjęty przez systemy empiryzmu jak i fenomenologii. Dla niego ważna była jasność myślenia (Kartezjusza) ze zdroworozsądkowym podejściem Roberta Boyle’a, czy Bacona. Uważał, że idee zawarte w ludzkich umysłach są efektem analiz danych zmysłowych dokonanych przez umysł. Na tej podstawie opracował podstawy rządów demokratycznych, które funkcjonują w niektórych krajach do dnia dzisiejszego.

          Ważnym osiągnięciem Locke’a było zauważenie, że w umysłach ludzkich funkcjonują zjawiska psychiczne, które nie są jak u Platona bytami „samych w sobie”, ale procesami umysłu. Produktem umysłu mogą być idee złożone (drzewa w lesie), które mogą żyć własnym życiem, ulegają przekształceniom, uogólnieniom itd. W taki sposób mogą powstawać idee abstrakcyjne niezależne od bodźców zmysłowych. To może doprowadzać do zniekształceń rzeczywistości i nadużyć. Aby temu zapobiec trzeba konfrontować idee umysłu z ideami prostymi, czyli spostrzeżeniami zmysłowymi. Rzetelna wiedza powinna opierać się na danych zmysłowych.

         Johan Locke’a uważa się za twórcę doktryny filozoficznej zwanej empiryzmem (doświadczenie), głoszącej , że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do umysłu ludzkiego ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. Są w stosunku do nich wtórne. Empiryzm stoi w ostrej sprzeczności z racjonalizmem filozoficznych, który głosi, iż źródłem poznania są właśnie idee, zaś bodźce zmysłowe mają znaczenie drugorzędne. Z nurtu empiryzmu wykształciło się szereg innych prądów filozoficznych: kantyzm, pozytywizm, pozytywizm logiczny oraz fenomenologia.

Papieże cd. 69

Papież Innocenty XIII (1721–1724) pochodził z rodziny książęcej, która wydała już trzech papieży. Nie stosował praktyki nepotyzmu, chociaż kardynałem został jego brat Bernard. Papież był niechętny jezuitom. Miał do nich pretensje, że nie zaniechali rytu chińskiego[1]  w Chinach. Za karę nie pozwalał przyjmować do zakonu nowych misjonarzy przez trzy lata, do czasu przywrócenia posłuszeństwa. Zwalczał jansenizm. Gdy siedmiu francuskich biskupów stanęło w obronie jansenizmu przekazał sprawę do Świętego Oficjum.

 

Papież Benedykt XIII (1724–1730) nie zrezygnował ze skromnego życia, jaki wiódł będąc biskupem. Odrzucił bogate szaty i insygnia władzy. Zamieszkał w celi. Odwiedzał chorych. Na władzy się nie znał. Ufał ludziom. Zaufał też Niccolowi Cosciu, przebiegłemu człowiekowi. Wbrew woli Kurii mianował go kardynałem. Cosciu wykorzystywał wszystko i wszystkich. Po dwóch latach doprowadził do deficytu budżetu państwa. Po śmierci papieża uciekł unikając linczu. Pomimo dobrotliwego papieża papiestwo osiągnęło dno upadku.  Papież kanonizował Stanisława Kostkę (1550–1568).

 

Papież Klemens XII (1730–1740) był chory i cierpiał z powodu podagry i słabego wzroku, który utracił ostatecznie w 1732 roku. Od końca 1738 nie opuszczał łóżka i praktycznie nie sprawował władzy.  Mimo dolegliwości fizycznych był mądrym przywódcą Kościoła. Niccolo Coscia wtrącił do więzienia na 10 lat odzyskując część zrabowanego majątku. Od 1717 roku w całej Europie rozwijała się masoneria. W 1738 roku papież potępił masonerię i zabronił katolikom wstępowania do lóż wolnomularskich pod groźbą ekskomuniki. Był rozrzutny dla dobra Rzymu i Kościoła.

 

Papież Benedykt XIV (1740–1758) jak sam mówił o sobie, że jest nie jest ani politykiem, ani świętym, ale porządnym człowiekiem. Nie aspirował wyżej niż mógł człowiek. Nie zajmował też pozycji Boga. Będąc papieżem spacerował pieszo po Rzymie. Opublikował liczne prace z zakresu prawa kanonicznego. Był pierwszy, który uznał dopuszczalność związków pomiędzy katolikami a protestantami. Był wolny od uprzedzeń. Powierzył kobietom dwie katedry uniwersyteckie. Otworzył wydział chirurgii i muzeum anatomii. Uważał, że jego obowiązkiem jest utrzymanie wiary ludu w granicach rozsądku i ścisłe odróżnienie wiary od naiwności.  Jak mówił: papież nie potrzebuje miecza. Papież pisał wiele listów. Popełnił jedynie błąd zakazując lokalnych rytów, co niszczyło prace misyjne. Benedykt XIV jest wzorem papieża. Jego koncepcja papiestwa była, na owe czasy rewolucyjna.

---

[1] Moim zdaniem wykazali tym samym dużo mądrości.