Znaczenie pisma w dziejach ludzkości

Znaczenie pisma w dziejach ludzkości

 

          Pismo jest jednym z najważniejszych osiągnięć w dziejach ludzkości. To, co mnie szczególnie zadziwia w rozwoju człowieka i ludzkiej cywilizacji, to pomysł, aby rzeczom i zdarzeniom nadawać znaki graficzne. Dzięki temu abstrakcyjnemu myśleniu powstało pismo – narzędzie, które pozwoliło ludziom nie tylko porozumiewać się na odległość, lecz także utrwalać pamięć o świecie.

          Historia pisma sięga kilku tysięcy lat wstecz. Najstarsze jego formy powstały w Mezopotamii około IV tysiąclecia przed Chr.. Było to pismo klinowe, używane przez Sumerów. Znaki wyciskano w glinianych tabliczkach za pomocą rylca, a każdy symbol początkowo przedstawiał konkretny przedmiot lub czynność. Podobnie w starożytnym Egipcie rozwinęły się hieroglify – bogaty system znaków obrazkowych, którymi zapisywano teksty religijne, historyczne i administracyjne na kamieniu oraz papirusie.

          Pismo sumeryjskie (klinowe) powstało około ok. 3400–3100 przed Chr. w Mezopotamii. Początkowo były to piktogramy wyciskane w glinianych tabliczkach, które z czasem przekształciły się w system znaków klinowych, reprezentujących sylaby i pojęcia abstrakcyjne.

          Hieroglify egipskie pojawiły się nieco później, około ok. 3200 przed Chr.. Były również oparte na znakach obrazkowych, ale miały od początku charakter zarówno ideograficzny (znak oznaczał pojęcie), jak i fonetyczny (znak oznaczał dźwięk). Oba systemy rozwijały się w podobnym czasie i niezależnie, sumeryjskie pismo klinowe wyprzedza egipskie hieroglify o kilkaset lat!

          Z biegiem czasu pismo zaczęło się upraszczać. Znaki przestały przedstawiać konkretne przedmioty, a zaczęły oznaczać dźwięki lub sylaby. Tak powstały pisma sylabiczne, a później alfabetyczne. Ogromnym przełomem było stworzenie alfabetu fenickiego, który składał się z niewielkiej liczby znaków odpowiadających głoskom.                                  Na jego podstawie rozwinął się alfabet grecki, a następnie łaciński, który do dziś jest używany w wielu krajach świata, w tym w Polsce.

          Pismo odegrało kluczową rolę w rozwoju państw i kultur. Dzięki niemu możliwe stało się tworzenie kodeksów prawnych, takich jak kodeks Hammurabiego (XVIII w. przed Chr), prowadzenie kronik historycznych oraz rozwój literatury i nauki. W średniowieczu pismo było pielęgnowane głównie w klasztorach, gdzie mnisi przepisywali księgi, dbając o zachowanie dorobku antyku. Wynalezienie druku przez Johannesa Gutenberga w XV wieku sprawiło, że pismo stało się dostępne dla znacznie szerszego grona odbiorców.

          Najstarsze teksty biblijne powstawały ręcznie, w bardzo odmiennych warunkach niż dzisiejsze pisanie, zarówno pod względem materiałów, narzędzi, jak i języka. Były pisane głównie w: języku hebrajskim – podstawowy język Biblii hebrajskiej, języku aramejskim – używanym w niektórych fragmentach (np. Księga Daniela, Ezdrasza), języku greckim – w przypadku Nowego Testamentu (greka koine). Używano pisma spółgłoskowego, zwłaszcza w hebrajskim – zapisywano tylko spółgłoski, bez samogłosek. Odczytanie tekstu wymagało więc znajomości języka i tradycji. Samogłoski dodano dopiero wiele wieków później przez masoretów.

          Najstarsze teksty biblijne zapisywano na:papirusie – wytwarzanym z rośliny papirusowej, popularnym w starożytności, pergaminie – specjalnie przygotowanej skórze zwierzęcej (owczej, koziej),  rzadziej na glinianych ostrakonach (skorupach) lub kamieniu. Papirus był tańszy, ale nietrwały; pergamin droższy, za to znacznie trwalszy.

          Pisarze (skrybowie) używali: trzcinek lub piór jako narzędzi do pisania, atramentu wytwarzanego z sadzy, węgla, gumy arabskiej i wody. Pisanie było zajęciem wymagającym ogromnej precyzji, skupienia i wiedzy.

Teksty zapisywano: bez odstępów między wyrazami, bez znaków interpunkcyjnych,

często w długich kolumnach. Każda litera miała znaczenie — błąd mógł zmienić sens całego fragmentu. W tradycji żydowskiej kopista, który popełnił zbyt wiele błędów, musiał zniszczyć rękopis.

          Teksty biblijne były: wielokrotnie przepisywane ręcznie przez pokolenia, przekazywane z niezwykłą starannością, szczególnie w judaizmie, traktowane nie tylko jako tekst, ale jako święte słowo. Dzięki temu, mimo upływu tysięcy lat, zachowana treść Biblii jest zadziwiająco spójna, co potwierdzają m.in. zwoje znad Morza Martwego. Właśnie dzięki  pracowitości skrybów Biblia stała się jednym z najlepiej zachowanych tekstów starożytnego świata.